Over straatnamen, met name

Het kan vriezen en het kan dooien... in de Elfstedenstraat

2012-01-31T10:05:00.002+01:00

We hebben net één dag vorst gehad en meteen heeft iedereen het over de Elfstedentocht. Maar dat is logisch. Terwijl iedereen zich afvroeg of er dit jaar dan eindelijk weer een Elfstedentocht zou komen, vroeg ik me af of er eigenlijk ook straatnamen zijn genoemd naar de winnaars uit het verleden.

Ik heb er geen kunnen vinden. Is dat niet vreemd? Geen Henk Angenentstraat, geen Evert van Benthemplein, geen Reinier Papinglaan en geen Jeen van den Bergplantsoen... Er zijn best wat Nederlandse sporthelden vereerd met een straatnaam - ik denk aan Anton Geesink, Coen Molijn, Fanny Blankers-Koen en Ard Schenk - maar voor de helden van de 'tocht der tochten' hebben ze blijkbaar nog geen straat kunnen vinden. Er zijn in Nederland wel twee straatnamen die herinneren aan de Elfstedentocht. Dat is op zich best bijzonder, want ik ken geen andere sportevenementen waar een straat naar vernoemd is.

De eerste is het Elfstedenplantsoen in Baambrugge. Nabij de ijsbaan is een nieuwe wijk in ontwikkeling. De straten krijgen daar namen zoals IJsbaan, Toertocht en Doorloper. Er er komt dus ook een Elfstedenplantsoen. Voor de liefhebbers: er zijn nog een paar kavels te koop.

De tweede is al wat ouder. Dat is de Elfstedenstraat in Rotterdam. In de voormalige gemeente IJsselmonde werd in de jaren veertig van de twintigste eeuw een tuindorp gebouwd. De straten werden genoemd naar verschillende sporten. Ze hebben daar bijvoorbeeld de Tennisstraat, de Hockeystraat, de Rugbystraat en de Wielrenstraat. Bij een uitbreiding van de wijk in de jaren vijftig kwam er ook een Elfstedenstraat bij. Men had het ook de 'Schaatsstraat' kunnen noemen, maar misschien vond men dat te moeilijk klinken.

Parallel aan de Elfstedenstraat loopt trouwens de Arenastraat. Dat lijkt gewaagd, want vijfhonderd meter verderop ligt de Kuip! Wie noemt er nu een straat naar het stadion van Ajax, terwijl het stadion van Feyenoord zo dichtbij ligt? Natuurlijk is de straat niet echt naar de Arena in Amsterdam genoemd. In de jaren vijftig bestond die Arena immers nog helemaal niet. In werkelijkheid is de Arenastraat gewoon genoemd naar het middenveld in een amfitheater, waar vroeger de gladiatoren moesten vechten voor hun leven - ook een soort sport. (In Amsterdam is trouwens geen Kuipstraat. Natuurlijk wel de beroemde Albert Cuypstraat, maar die ligt op bijna negen kilometer van de Arena. Daar doet niemand moeilijk over.)

Hoe noem je een straat naar de Koninklijke Nederlandse Brigade "Prinses Irene"?

2012-01-17T09:46:00.000+01:00

In Wormerveer is een 'Prinses Irene-brigade weg'. Ik weet niet of dat de officiële schrijfwijze is die men voor de straatnaam heeft gekozen, maar zo staat het wel op het bordje. Bij de gemeente Zaanstad hebben ze het ook wel over de 'Prinses Irene Brigadeweg' (zonder het streepje). En bij de provincie Noord-Holland kwam ik ergens 'Prinses Irene Brigade Weg' tegen (met allemaal spaties). Blijkbaar is men het er niet helemaal over eens hoe je die straatnaam zou moeten schrijven. Maar hoe moet het dan precies?

Het is inderdaad niet makkelijk. Eerst even een stukje geschiedenisles. Na de Duitse invasie in mei 1940 trokken ruim 1200 Nederlandse militairen van allerlei legeronderdelen zich terug naar Engeland. Daar vormden zij in 1941 de basis voor de oprichting van een Nederlandse brigade. Officieel kreeg die de naam 'Koninklijke Nederlandse Brigade "Prinses Irene"'. Dat is een hele mond vol. In de volksmond werd dat gewoon de 'Prinses Irene Brigade'. De brigade nam deel aan de operatie 'Market Garden' in 1944 en was daarna onder andere betrokken bij de bevrijding van Eindhoven, Tilburg en Den Haag.

Na de korte geschiedenisles gaan we door met de Nederlandse les. Want hoe zit dat ook alweer met samenstellingen met een naam? Simpel: die schrijven we gewoon aaneen. Een lamp van Philips is dus een 'Philipslamp'. Eventueel mag je een streepje gebruiken om de naam er wat duidelijker uit te laten komen: 'Philips-lamp'. Als er een spatie in de naam zit, blijft die in de samenstelling behouden. Zo wordt een lid van de Tweede Kamer een 'Tweede Kamerlid'. Ook hier geldt weer dat je best een streepje mag gebruiken voor de duidelijkheid: 'Tweede Kamer-lid'. Een brigade die naar Prinses Irene genoemd is, heet dus eigenlijk de 'Prinses Irenebrigade' of 'Prinses Irene-brigade'. Ze hebben er destijds echter voor gekozen om het de 'Prinses Irene Brigade' te noemen. De brigade is in Engeland opgericht, dus misschien was men bij de keuze van de naam 'Prinses Irene Brigade' ook wel een beetje onder de Engelse invloed. Daar kun je van vinden wat je wilt, maar als iemand een naam bedenkt, hoeft hij zich niet per se aan de taalregels te houden.

Nu terug naar de straat. De Prinses Irene Brigade heeft veel goed werk gedaan, dus het is best begrijpelijk dat ze er in Wormerveer een weg naar wilden noemen. Officieel zou dat dan de 'Koninklijke Nederlandse Brigade "Prinses Irene"-weg' worden, met de naam voluit en '-weg' erachter. Ik snap wel waarom ze daar niet voor gekozen hebben. Met de korte versie van de naam wordt het de 'Prinses Irene Brigade-weg', met weer een streepje voor de duidelijkheid. In Wormerveer heeft men voor de straatnaam gekozen voor de schrijfwijze 'Prinses Irene-brigade weg'. Daarin staan precies genoeg spaties en streepjes, maar ze staan niet op de juiste plek. Misschien dat men geprobeerd heeft om de naam van de brigade volgens de spellingsregels te schrijven door er 'Prinses Irene-brigade' van te maken. Maar dan klopt de spatie voor 'weg' nog steeds niet.

Eigenlijk rest er maar één conclusie: het is gewoon een lastige straatnaam. Dat verklaart waarschijnlijk ook waarom er in Nederland zo weinig straatnamen naar de Prinses Irene Brigade zijn genoemd. Bolsward is de enige andere plaats waar ze het aangedurfd hebben. Daar hebben ze in de 'Brigade Irenelaan' de problematiek van de correcte schrijfwijze vakkundig omzeild.

(Dit verhaal is ook verschenen op spatiegebruik.nl)

Goed of fout? Over een burgemeester in oorlogstijd.

2012-01-10T10:05:00.001+01:00

Wilhelminapark, Raadhuispark of Berkhoutpark? Dat was de vraag die de gemeente Voorschoten de laatste jaren bezighield. Aanleiding was een discussie over de rol van burgemeester Berkhout in de Tweede Wereldoorlog: was hij goed of fout? Verdiende hij het wel dat er een prachtig park naar hem is vernoemd?

Het park
In de jaren dertig van de vorige eeuw werd bij het raadhuis in Voorschoten een park aangelegd. Het park werd 'Wilhelminapark' genoemd en werd mei 1937 feestelijk geopend. Marinus Floris Berkhout was toen net een jaar geleden benoemd tot burgemeester van Voorschoten. Bij de start van de Tweede Wereldoorlog in 1940 probeerde de NSB overal aan de macht te komen. In veel gemeenten werd de zittende burgemeester vervangen door een NSB'er. Berkhout wist echter van geen wijken en bleef gewoon aan in zijn functie als burgemeester.

Onder druk van de Duitse bezetter werden tijdens de oorlog in het hele land straatnamen aangepast. Alle namen met een verwijzing naar het koningshuis werden gewijzigd. Zo werd de naam van het Voorschotense Wilhelminapark tijdens de oorlog gewijzigd in het neutralere 'Raadhuispark'. Het is niet duidelijk wanneer dat precies gebeurd is, want een officieel gemeentebesluit is nooit gevonden.

In 1944 kwam burgemeester Berkhout bij een ongeluk om het leven. Samen met twee wachtmeesters van de politie werd hij 's ochtends vroeg in de zeer dichte mist op een spoorwegovergang aangereden door een trein. Het gemeentebestuur besloot direct dat Berkhout een 'huldeblijk' verdiende. Daarom werd de naam van het park wederom gewijzigd, deze keer in 'Burgemeester Berkhoutpark'. Die naam heeft het park nog steeds.

De drie Tsjechen
Een paar jaar geleden werd de naam van het park opnieuw ter discussie gesteld. Aanleiding was de vraag of je wel een park moet noemen naar een burgemeester die misschien wel fout was in de oorlog. Aan de burgemeester kleeft namelijk het verhaal van 'de drie Tsjechen'.

In de herfst van 1940 stortte een Britse bommenwerper neer in een weiland nabij Voorschoten. De zes Tsjechen die aan boord waren, sloegen op de vlucht. Drie van hen meldden zich een paar dagen later bij kasteel Duivenvoorde, waar baron Schimmelpenninck van der Oye woonde. De baron waarschuwde de politie, die het nieuws meldde aan burgemeester Berkhout. Kort daarna werden de Tsjechen door Duitsers opgepakt en krijgsgevangen genomen. Ze hebben de oorlog overigens wel overleefd.

Goed of fout?
In 2011 werd bij de gemeente een verzoek ingediend om de naam van het park te wijzigen. Aanleiding was het verschijnen van het boek 'Achter verduisterde ramen', waarin het verhaal van de drie Tsjechen uitgebreid aan bod komt. De gemeente werd voor een dilemma gesteld, want was de burgemeester nou fout in de oorlog of niet? Het was helemaal niet makkelijk om die vraag direct te beantwoorden. Omdat Berkhout tijdens de oorlog al overleed, is er nooit een zuiveringsonderzoek uitgevoerd. En de verhalen over hem kunnen gemakkelijk op verschillende manieren uitgelegd worden.

De gemeente besloot de tijd te nemen om een en ander goed uit te zoeken. Ze schakelden zelfs het NIOD (Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie) in. Hoofd Onderzoek van het NIOD - Peter Romijn - is ook auteur van het boek 'Burgemeesters in oorlogstijd'. Hij lichtte voor de Voorschotense gemeenteraad toe hoe je het handelen van de heer Berkhout als burgemeester tijdens de oorlog kunt interpreteren in de context waarin hij als burgemeester in oorlogstijd functioneerde. Het lijkt erop dat Berkhout behoorde tot het grote peloton van burgemeesters dat aanbleef, en dat de politiek van 'pappen en nathouden" bedreef om te voorkomen dat er NSB'ers tot burgemeester zouden worden benoemd.

Op basis van het onderzoek van het NIOD kwam de gemeenteraad in december 2011 tot een conclusie: er zijn geen harde bewijzen dat burgemeester Berkhout fout heeft gehandeld in de oorlog. Het park naast het gemeentehuis blijft dus gewoon het 'Burgemeester Berkhoutpark'.

(Er stond in 2011 in Voorschoten trouwens ook een andere straat ter discussie die genoemd was naar een burgemeester: de Burgemeester Verver-Aartselaan. En er is in Voorschoten ook een straat genoemd naar de baron uit dit verhaal: de Baron Schimmelpenninck van der Oyelaan. Maar dat terzijde.)

Straatnamen die knallen

2012-01-01T01:01:00.000+01:00

Met al dat vuurwerk dat de afgelopen de nacht de lucht in is geschoten, vroeg ik me ineens af of er ook straatnamen zijn genoemd naar vuurwerk. Dat is een fijn breed thema waar voldoende inspiratie uit te putten moet zijn om een hele wijk mee te vullen. Maar daar zie je in de praktijk weinig van terug.

Het stereotype voorbeeld van vuurwerk is natuurlijk de vuurpijl. Er is in Nederland precies één Vuurpijlstraat en die ligt in Rotterdam. De straat komt uit op het Rododendronplein, en in de buurt liggen straten met namen zoals Meidoornhof, Clematisstraat en Kerstroosstraat. En inderdaad 'vuurpijl' is gewoon de benaming voor een bloem. Eentje uit de affodilfamilie om precies te zijn. Geen vuurwerk dus.

Op mijn zoektocht naar straten die genoemd zijn naar de strijker, kwam ik in de Strijkersstraat in Stein. Zou dat werkelijk een straat zijn die genoemd is naar de strijkers? Dat zou bijzonder zijn, want dat vuurwerk is in Nederland verboden. Nog geen drie kilometer verderop hebben ze in het dorp Urmond (in de gemeente Stein) een Burgemeester Strijkersstraat. Burgemeester Strijkers was rond 1900 meer dan veertig jaar burgemeester van Urmond. Die verdient zo'n straatnaam meer dan een stuk illegaal knalvuurwerk.

Wat ik me natuurlijk ook afvroeg: zouden er straten zijn genoemd naar de gillende keukenmeid? Een prachtige naam voor een stuk vuurwerk. Ik heb eigenlijk geen idee wat het precies doet, maar het zal wel veel kabaal maken. Ik heb geen straten kunnen vinden die naar de gillende keukenmeid zijn genoemd. De Keukenweideweg in Hoensbroek komt qua klank het meest in de buurt.

En dan tot slot het rotje. In Winterswijk hebben ze een Rotweg, in Oirlo een Rotven en in Horst aan de Maas zelfs een Rotvenweg. Op een of andere manier heb ik toch niet de indruk dat die naar de klassieker onder de knallers zijn genoemd. Maar er is in Blitterswijck zelfs een heuse 'Rotjeshof'. Zou die naar het vuurwerk genoemd zijn? Ik kan het me haast niet voorstellen. Als iemand weet waar die naam vandaan komt, dan hoor ik het graag!

Ik heb geen straten kunnen vinden waarvan de naam ook maar enigszins deed denken aan de Chinese rol, de Romeinse kaars of het sterretje. En eigenlijk stelt dat me wel gerust...

Nadenken over straatnamen - zo kom je nog eens wat te weten!

2011-12-27T11:32:00.002+01:00

Wat komt er allemaal kijken bij het bedenken van goede straatnamen? Welke namen kunnen wel, en welke kun je beter niet gebruiken? Veel gemeentes hebben een Commissie Straatnaamgeving die goed over de straatnaamgeving nadenkt en advies uitbrengt aan het College van B&W. Het artikel 'Straatnaamcommissie buigt zich over namen voor Veenderij' dat kort voor kerst in de Veenendaalse Krant stond, geeft een leuk kijkje in de keuken van zo'n commissie.

VEENENDAAL - Hoogveen, dat kan als straatnaam. Maar Laagveen niet, dat is veen ontstaan onder het niveau van het omringende land, bijvoorbeeld in plassen en moerassen. Dat is er nooit geweest in Veenendaal en omgeving. Veenraadschap als straatnaam, dat kan, evenals Veengenoten. Kameraar (penningmeester) en Vaartmeester (regelt het stroomopwaarts en afwaarts varen van de turfschepen) kunnen ook. Maar Raaigreppel, Turfkloter, Impost of Hondgeld en Veenbrand liggen als straatnamen toch meer in de categorie waar je niet aan wilt wonen.

We zijn te gast bij een overleg van de Commissie Straatnaamgeving, in de VSW-zaal in de nieuwe vleugel van het gemeentehuis. Het betreft een adviescommissie van het college. Er ligt een interessante agenda ter tafel. Deze middag buigt het kwartet deskundigen zich over een veertigtal namen die nodig zijn om straten in Veenderij een naam te geven. Veenderij vormt, met Buurtstede en Groenpoort, de nieuwe woonwijk Veenendaal-Oost.

Mats Beek is voorzitter van de commissie. Hij was raadslid en fractievoorzitter van de PvdA en maakt sinds zes jaar deel uit van de club die zorgt voor adequate straatnamen. Dezelfde termijn geldt ook voor de andere leden van de commissie, zes jaar geleden werd het een adviescollege van het college, daarvoor van de raad. Tot de jaren zestig van de vorige eeuw bepaalden ambtenaren de namen van straten en pleinen. Bij de ontwikkeling van De Engelenburg kwam daar een eind aan, het moest "niet allemaal aan ambtenaren worden overgelaten."

Gert Groenleer is archivaris en presideert met zijn indrukwekkende archief in de gewelven van het gemeentehuis. Peter Will is lid van de Historische Vereniging Oud Veenendaal, werkte 32 jaar bij de gemeente en was chef van de afdeling bevolking. Zijn in 2000 uitgekomen boekje 'Straat in straat uit', met niet alleen de actuele stand van zaken maar ook straten die ooit bestaan hebben, is nog steeds een goede leidraad voor wie in de materie is geïnteresseerd. Jan Heijkamp completeert het viertal, hij werkt bij de gemeente. We hebben iets met historie, zeggen ze. Vroeger werden er meer algemene namen gegeven aan straten, nu wordt er meer gelet op de plaatselijke geschiedenis. "Ik vind het hartstikke leuk werk, het bezig zijn met goed bruikbare straatnamen. Wanneer zo'n straatnaambord dan is aangebracht en ik fiets er langs geeft dat een goed gevoel. Dat hebben we zelf bedacht, denk ik dan."

Veenendaal verandert in rap tempo. Op vrijwel iedere vrijliggende kavel die Veenendaal nog heeft zijn wel activiteiten te bespeuren of er wordt aan gewerkt. Waar mensen wonen en werken zijn straten of komen er straten en die straten hebben een naam nodig. De Commissie Straatnaamgeving adviseert daarover het college en het moet wel heel extreem uitpakken als het college daar niet naar zou luisteren. Dat gebeurt dan ook niet. Zo werden nog niet zo lang geleden in de omgeving van de Binnenronde nieuwe straten vernoemd naar de sociaal-democratische voormannen Willem Drees en Joop den Uyl. Dat zou enige decennia geleden nog niet mogelijk zijn geweest. In dezelfde omgeving werden indertijd zonder uitzondering straten vernoemd naar staatslieden van anti-revolutionaire en christen-historische huize.

Het werk van de straatnaamcommissie luistert nauw en vergt derhalve een gedegen voorbereiding. Zo zijn in het momenteel vol te bouwen Buurtstede straten vernoemd naar oorlogsslachtoffers. "Kunnen we erbij zijn als het straatnaambordje van opa wordt onthuld", werd aan Mats Beek gevraagd. Maar de straatnaamborden worden niet één voor één onthuld. Wel wordt gedacht aan een bord met verklarende tekst bij het begin van de wijk, en eventueel stoeptegels met namen.

Wat betreft Veenderij geldt: er zijn meer namen dan er straten zijn. Er moet dus geselecteerd worden waarbij onuitspreekbare en ingewikkelde namen zogezegd in het archief verdwijnen. Op deze plek, de Veenderij, is Veenendaal min of meer ontstaan. Vandaar dat het logisch is te zoeken naar namen die te maken hebben met de turfwinning. Twee commissieleden, Groenleer en Will, hebben op vijf a-viertjes een reeks suggesties aangedragen die in aanmerking kunnen komen voor straatnamen. In hoog tempo, zoals we dat kennen van Beek als raadslid, wordt er al of niet een streep gezet door de namen van veensoorten (naar ligging, ontstaan en bruikbaarheid), bestuursvorm, ontwatering, waterbeheersing, werkvolk, materiaal, opslag van turf en vervoer. Handig hulpmiddel is een schriftuur van Taeke Stol: 'De Veenkolonie Veenendaal, Turfwinning en waterstaat in het zuiden van de Gelderse Vallei, 1546-1653'.

Wat kan wel, wat is minder gewenst als straatnaam. Daarover buigen de straatnaamdeskundigen zich. De bewoners moeten het er tenslotte mee doen. Niemand wil tenslotte aan de Baggerschep wonen, of aan het Veenlijk, of aan de Turfkloter. Maar dat zijn wel namen uit het jargon van de turfgraverij. Het kaf van het koren scheiden zogezegd, zodat met het resultaat de bewoners straks tevreden zijn en de herinnering aan de bakermat van Veenendaal behouden blijft. Dan blijft nog de vraag of er weg of straat achter een naam moet worden gezet. Er wordt kaartmateriaal bijgehaald, of een indelingskaart indien aanwezig. Dan blijkt Rietveen als straatnaam bruikbaar (uit afstervend en vergaand riet), maar Veenmosveen niet (uit afgestorven veenmos), omdat Veenmos al voorkomt in het Petenbos. Dan blijkt Woudveen (blauwe turf, bij voorkeur gebruikt voor huisbrand) bruikbaar, maar Halve Maan niet (hoop van ongeveer 35 turven in de vorm van een halve maan).

De gehele turfwinning komt ter sprake bij de discussie over wat wel en niet gewenst is als straatnaam. Zo kom je nog eens wat te weten. De pompmolen werd gebruikt voor het droog houden van de werkput van de te bouwen sluizen. De turflossers gingen als eersten in het voorjaar het veen in om de humuslaag (bolster) af te graven. De turfkloter stapelt de turf op kloten ofwel drooghopen. De kattepoot bestaat uit enkele schuin tegen elkaar gezette turven met één turf er bovenop. De commissie zet de Kattepoot als straatnaam op de reservelijst. De samoreus is een platbodem vaartuig "waarschijnlijk vernoemd naar de Sambre en de Meuse (Maas) waar deze veel werden gebruikt." Het Trekpad ofwel Lijnpad, pad langs het vaarwater van waaraf de schepen werden gesleept, komt als straatnaam niet door de keuring, maar de Orie (erfrecht) en Propine (fooi/drinkgeld voor veenarbeiders) daarentegen wel.

Er blijven 46 namen over. "We hebben er genoeg", stelt Beek vast. Maar weinig straten staan op de reservelijst. Behalve Veenderij is er één nieuwe straatnaam nodig bij de ontwikkeling aan het Panhuis/Pionier. Waar nu nog achtertuinen en schuren zijn komt een straat. "Kun je niet doornummeren of is dat niet logisch", vraagt Beek aan zijn medecommissieleden. Doornummeren aan de Pionier wordt het dan. Voor de herkenbaarheid wordt een andere naam praktischer geacht. Er is geen haast bij dus de kwestie wordt doorgeschoven naar de volgende vergadering, woensdag 15 februari.

Nog onderwerpen genoeg voor de straatnaamdeskundigen: vrij liggende fietspaden en bruggen (oud-burgemeesters) moeten een naam krijgen, dat is makkelijk voor politie en hulpdiensten. Verder vragen ontwikkelingen aan de 1e Melmseweg, het Van Ginkelterrein en het Stationskwartier ook de aandacht.

Bron: Veenendaalse Krant, Gerard van Wijk
Foto: Christiaan Zielman

Molukse Tukkers kiezen hun eigen straatnamen

2011-12-06T09:10:00.000+01:00

Begin deze maand was het precies zestig jaar geleden dat de eerste duizend Molukkers voet op Nederlandse bodem zetten. Dat werd in heel Nederland gevierd en herdacht. In Wierden was dat de aanleiding om een aantal straatnamen te wijzigen.

Tientallen jaren woonden veel Molukkers in Wierden aan de Jan Jansweg. Die oer-Hollandse straatnaam verdwijnt nu gedeeltelijk uit de Molukse wijk in Wierden en gaat daar Martha C. Tiahahustraat heten. Een aantal zijtakken van de Jan Jansweg - waar al tientallen jaren vooral Molukkers wonen - krijgen nu namen zoals Pattimurastraat en Chris Soumokilstraat.

Het zijn allemaal namen van Molukse verzetsstrijders. Pattimura was een Ambonese soldaat die in 1817 op Saparua bij Ambon op de Molukken een opstand leidde tegen de Nederlandse bezetting. Martha Christina Tiuahahu leidde in datzelfde jaar op zeventienjarige leeftijd in Nusa Laut het verzet tegen de Nederlanders. Chris Soumokil was in 1950 een van de oprichters en president van de onafhankelijke Republiek van de Zuid-Molukken.

Een besluit om straatnamen te hernoemen wordt niet zo snel genomen, omdat dat veel gedoe oplevert voor de bewoners. Die moeten immers overal hun adresgegevens laten wijzigen, en dat is vaak de reden om bezwaar aan te tekenen. Maar de gemeente Wierden komt met deze straatnaamhernoeming juist tegemoet aan een lang gekoesterde wens van de grote Molukse gemeenschap in het Twentse dorp.

Bron: TC Tubantia

De laatste straat van het land

2011-11-29T09:07:00.004+01:00

Op Vernoeming.nl las ik een artikel over de laatste voornamen in het alfabet: Zzohra, Zzamouri en Zyxcban. Intrigerende namen waar ik me bijna niet van voor kan stellen dat er echt mensen zijn die zo heten. Maar het inspireerde me wel om eens op zoek te gaan naar de laatste straatnamen uit het alfabet.

Eigenlijk levert dat een heel erg saaie lijst op. Drie dingen met een z waar men straatnamen naar noemt zijn zwin (het gedeelte in zee tussen twee zandbanken), Zwitserland en Zwolle. Op een aantal plekken in Nederland zijn er Zwinpaden, -straten en -wegen. De meeste daarvan liggen om begrijpelijke redenen in plaatsen in Zeeland en Noord-Holland. Straten die genoemd zijn naar Zwitserland liggen door het hele land - dat zijn er in totaal ongeveer tien. Straatnamen met een verwijzing naar Zwolle vinden we ook door het hele land, maar de meeste liggen - ook weer om begrijpelijke redenen - in Gelderland en Overijssel. Een beetje rondom Zwolle, zeg maar.

De laatste drie straatnamen op mijn lange alfabetische lijst zijn:

Het Zwolsewegje in Nunspeet. Dankzij de verkleinvorm laat deze alle 'gewone' Zwolsewegen voor zich in het alfabet. En geloof het of niet, maar als je vanuit deze weg een rechte lijn ongeveer 30 kilometer doortrekt, dan kom je precies in Zwolle uit!
De Zwolsmanweg in de jachthaven van Sneek. Ik weet het niet zeker, maar ik acht de kans groot dat deze straat is genoemd naar meneer of mevrouw Zwolsman. Zwolsman is namelijk gewoon een achternaam. En het is een toponiem, want de naam betekent eigenlijk 'een man uit Zwolle'. De lijn van de Zwolsmanweg naar Zwolle is letterlijk en figuurlijk wat langer dan die vanuit Nunspeet.
De Zworrelstraat in Herwijnen is de allerlaatste straatnaam op mijn alfabetische lijst. Ik heb werkelijk geen idee wie of wat een 'zworrel' is. Een oud soort wilg? Een uitgestorven bijenras? Een behekste vrouw? Een of ander beest dat onder de grond leeft? Een oude kreekrug misschien? Of gewoon een ander woord voor Zzohra, Zzamouri of Zyxcban? Ik heb geen idee... wie het weet mag het zeggen.

Een straat voor Pyke Koch... oh nee, toch niet

2011-11-22T09:33:00.005+01:00

Bij Blaricum bouwt men een nieuwe woonwijk: de Blaricummermeent. De straatnamen in de wijk zullen allemaal verwijzen naar de geschiedenis van de bouwlocatie of die van de gemeente Blaricum. Zo zijn de eerste straatnamen genoemd naar negentiende-eeuwse kunstenaars die allemaal in de gemeente Blaricum hebben gewoond: Piet Mondriaan, Jozef Israëls, Bart van de Leck, Lou Loeber en Pyke Koch.

Pyke Koch? Heeft die in Blaricum gewoond dan? Nee, dat heeft hij niet... en dat heeft men in Blaricum inmiddels ook ontdekt. En bovendien is de keuze voor Pyke Koch nog eens extra discutabel omdat zijn imago ietwat besmet is. Hij maakte voor de Tweede Wereldoorlog een paar fascistische werken en exposeerde tijdens de oorlog veel in Duitsland. Hij nam later weliswaar afstand van het fascisme, maar werd toch gezien als een collaborateur. Dat hij alleen nog maar neutrale onderwerpen schilderde, mocht niet meer baten.

In geval van twijfel kun je beter op zoek naar een alternatief. Er hebben in Blaricum genoeg kunstenaars gewoond, dus er is gelukkig voldoende keuze. De gemeente heeft nu besloten om de straatnaam aan te passen. Terwijl er nog druk wordt gebouwd, is de Pyke Kochlaan hernoemd naar Herman Kruyderlaan. Herman Kruyder was een gewaardeerd expressionist die van 1928 tot 1934 aan de Mosselweg in Blaricum woonde. Een veilige keuze. De vier gezinnen die al in de Pyke Kochlaan woonden, krijgen vanwege de naamsverandering een schadevergoeding.

Ik heb maar één plaats in Nederland kunnen vinden waar een straat naar Pyke Koch is genoemd. In een deel van Nesselande (een nieuwbouwwijk in Rotterdam) hebben ze de straten naar kunstschilders genoemd, en daar ligt ook een Pyke Kochpad. In Rhoon verrijst Essendael en als ik de plannen goed begrijp, komt daar ook een Pyke Kochpad. Een straat noemen naar Pyke Koch lijkt dus iets van de laatste jaren. Misschien is dat het voorteken van een voorzichtige rehabilitatie. Hij moet blijkbaar beginnen met wat paden, en krijgt dan wellicht over een paar jaar ook straten en misschien zelfs een laan.

Er zijn nog wel een heleboel 'Kochstraten' in Nederland, maar ik vermoed dat die allemaal naar Robert Koch zijn genoemd. Robert Koch ontdekte de oorzaak van cholera, miltvuur en tuberculose, en kreeg daar in 1905 zelfs de Nobelprijs voor. Dat soort dingen is dan juist wel weer goed voor je imago.

Over klavertjes en kalveren

2011-11-15T08:52:00.002+01:00

Onlangs hoorde ik het verhaal van een man die in Amsterdam op zoek was geweest naar de Klaverstraat. Hij was urenlang op zoek, maar heeft de straat niet gevonden. Begrijpelijk... want Amsterdam heeft helemaal geen Klaverstraat!

Iedereen die wel eens Monopoly heeft gespeeld, weet dat Amsterdam wel een Kalverstraat heeft. Als de man iemand de weg vroeg, kreeg hij ook regelmatig de vraag of hij niet de Kalverstraat bedoelde. Maar nee, de man was op zoek naar de Klaverstraat. Dat wist hij zeker, want dat adres stond op zijn briefje. Sommigen vroegen of hij niet op zoek was naar de Klaverweg, of misschien zelfs de Bep van Klaverenboulevard. Die straten wist men wel te vinden in Amsterdam. Maar de man liet zich niet van de wijs brengen. Hij moest en zou naar de Klaverstraat gaan. Natuurlijk bleek na een tijdje dat de man weldegelijk op zoek was naar de Kalverstraat. Toen hij zich dat eenmaal realiseerde, had hij zijn bestemming snel bereikt.

Wat nu als Amsterdam wél een Klaverstraat had gehad? Dan was de verwarring voor de man misschien nog wel groter geweest. Was hij netjes op het opgegeven adres uitgekomen, maar bleek dat alsnog niet de plek waar hij moest zijn. Dat is precies de reden dat men bij het bedenken van straatnamen voor een plaats probeert om de namen zodanig te kiezen dat verwarring niet of nauwelijks mogelijk is. Als de man in de Klaverstraat had ontdekt dat hij eigenlijk in de Kalverstraat moest zijn, had hij waarschijnlijk ook meteen een stapeltje verkeerd bezorgde post mee kunnen nemen naar het juiste adres.

Er zijn in Nederland 36 plaatsen met een Klaverstraat - van Appingedam tot Reuver en van Hengelo tot Zevenbergen. En er zijn 30 plaatsen met een Kalverstraat - van Amsterdam tot Maashees en van Culemborg tot Zwolle. Maar er is maar één plaats waar ze zowel een Klaverstraat als een Kalverstraat hebben, en dat is Maasbracht. Het zal je inmiddels wel duidelijk zijn dat het niet voor niks is dat er nauwelijks plaatsen zijn waar beide straatnamen voorkomen. Blijkbaar durfden ze het in Maasbracht wel aan. Het is daar met de auto ook maar drie minuten van de Klaverstraat naar de Kalverstraat. Als er dus eens iemand ontdekt dat hij fout zit, dan is die fout ook snel te herstellen. (Als je in Maasbracht van de Klaverstraat naar de Kalverstraat wilt rijden, dan kun je overigens via de Kruisweg en de Kerkstraat of via de Kloosterstraat en de Kempweg. Allemaal straten met een k. Je zou bijna denken dat ze het erom gedaan hebben.)

Stel je voor dat je in Amsterdam op zoek bent naar de Klaverstraat en ontdekt dat je die in Maasbracht moet hebben. Dan ben je nog veel verder van huis...

Een straat met twee namen - ieder zijn zin

2011-11-08T09:11:00.002+01:00

Wat doe je als je voor een straat niet kunt kiezen tussen twee namen? Als je een nieuwe naam wilt, maar de oude eigenlijk niet kwijt wilt? Dan neem je ze gewoon allebei! Zo ligt in het centrum van Delft een straat met de curieuze naam 'Jozefstraat voorheen Molenpoort'.

De oudste bekende naam voor deze straat is 'Molenpoort'. Zo heette de straat al in de zeventiende eeuw. In die tijd werd er veel gebruik gemaakt van beschrijvende straatnamen, die iets vertelden over de locatie, de bewoners of het gebruik van de straat. Ook de naam 'Molenpoort' was niet zo slecht gekozen: om de straat te bereiken moest je door een poort, en op de hoek van die poort stond een molen.

De straat lag direct naast de Sint-Jozefkerk en was tot 1898 ook eigendom van de kerk. In dat jaar ging het eigendom van de straat over naar de gemeente. Behalve de kerk hadden er maar twee huizen een ingang in de straat. Die waren echter officieel genummerd aan de grote straten aan de uiteinden van de Molenpoort. Het ene huis had als adres Burgwal 18 en het andere Oude Langedijk 27. Pas in 1980 werd de straatnaam 'Molenpoort' op verzoek van de politie officieel vastgesteld door de Delftse gemeenteraad. De twee huizen werden vanaf dat moment ook aan de Molenpoort geadresseerd. Opmerkelijk genoeg behielden ze wel hun huisnummers. In de Molenpoort waren dus maar twee huizen, met de huisnummers 18 en 27!

De nieuwe adressen leverden al meteen problemen op met de bezorging van de post. Er is in Delft namelijk ook een 'Molenstraat', en de post van de Molenpoort werd regelmatig in de Molenstraat afgeleverd. Men bedacht als snel een pragmatische oplossing: één van de twee straten moest maar een nieuwe naam krijgen. De naam 'Molenstraat' was al sinds de veertiende eeuw in gebruik, en die had dus de oudste rechten. Daarom werd in januari 1981 besloten om de Molenpoort voortaan Jozefstraat te noemen, naar de naastgelegen Sint-Jozefkerk. (Die kerk heette overigens al sinds 1971 de Maria van Jessekerk, maar dat terzijde).

Nou is het goed om te weten dat de bekende schilder Johannes Vermeer zijn hele leven in Delft heeft gewoond. Zijn schoonmoeder had een groot pand naast de Sint-Jozefkerk, op de hoek van de Molenpoort. Vermeer ging daar in 1660 wonen. Hij werkte daar in zijn atelier op de eerste verdieping. Misschien is dat wel de plek waar hij aan zijn beroemde 'Gezicht op Delft' werkte! Vanwege deze beroemde bewoner besloten enkele raadsleden in 1990 dat het goed zou zijn om de historische naam Molenpoort in ere te herstellen. De historische waarde van de naam vonden ze belangrijker dan eventuele problemen door de verwarring van de naam met de Molenstraat. Eén van de raadsleden vertelde dat ze alle bewoners van de straat had gesproken, op eentje na, en die waren volgens haar allemaal akkoord met de keuze voor de oude naam. 'Op eentje na'... dat betekende in de praktijk dat ze de ene bewoner wel had gesproken en de andere niet, want er waren er in totaal maar twee. Toch werd het voorstel in 1991 aangenomen. De straat heette toen dus weer Molenpoort.

Al snel kwam er een bezwaar van beide bewoners van de straat. Zij bleken helemaal niet akkoord met het toekennen van de oude naam, want nu was de verwarring over de straatnaam weer terug. De naam 'Molenpoort' was voor hen geen optie; zei wilden dat het gewoon weer 'Jozefstraat' werd. Maar de gemeenteraad wilde de oude naam 'Molenpoort' - vanwege de beroemde historische bewoner - toch wel graag behouden. Men kwam met een opmerkelijke oplossing: we nemen gewoon allebei de namen! De straatnaam werd op 27 juni 1991 officieel vastgesteld als 'Jozefstraat v/h Molenpoort'. Zo was er geen verwarring meer met de andere straatnaam en was er toch nog steeds een verwijzing naar het oude adres van Vermeer. Een fijn compromis.

Iedereen blij? Dat weet ik niet. Maar het is wel een bijzondere straatnaam. En daar word ík in ieder geval altijd wel blij van.

Een Nootweg? Geen nood!

2011-10-25T09:35:00.002+02:00

Ten zuiden van Hilversum loopt door de bossen een oude weg: de Noodweg. Bij de grens met Loosdrecht zit er een kleine knik in de weg, waarna de weg verder loopt als Nootweg. Een Noodweg en een Nootweg... dat kan toch geen toeval zijn?

Er is inderdaad een eenvoudige verklaring: vroeger was deze weg in gebruik als notweg. Dat was een weg over andermans grond die je mocht gebruiken voor het binnenhalen van oogst en het drijven van vee. 'Not' is een oud woord dat werd gebruikt voor gebruik en verbouwing van het land, en ook voor opbrengsten in de vorm van gewassen en veldvruchten. Het woord is verwant is met woorden als 'nut(tigen)' en 'genieten'. Uit de samenstelling met 'wech' ontstond dus de notwech of de nootwech, en later de nootweg. De term is in de loop van de zeventiende eeuw langzaamaan in onbruik geraakt.

Als je ergens een stuk grond had dat niet aan het water of aan een openbare weg lag, dan mocht je via de notweg met je spullen over de grond van een ander trekken. Een soort recht van overpad dus eigenlijk. Of zoals De Groot het in 1631 schreef in zijn 'Inleiding tot de Hollandsche Rechts-geleertheyd': "Wanneer nu iemands land niet en komt aen een heereweg nochte aen de buire-weg, zoo werd hem bij 't gerechte een noodweg gewezen daer door hij naest ende ter minster schade kan komen op de heereweg. Die een nood-weg moet lijden is onverboden zijn land af te graven ende te sluiten- maar ter nood verzocht zijnde, moet hij opening doen."

Ik noem nog even twee citaten die ik in de WNT vond, gewoon omdat ze zo mooi zijn. Beide komen uit de 'Keuren ende Ordonantien van 't Heem-Raedschap vanden Beemster ende den ghevolge van dien' uit 1616.

"Niemant en sal oock eenighe Weghen ofte Cadijcken moghen af-slechten om zijn Not ofte Materialen aen ofte van zijn Landt te brengen ..., ende dat altijt de Huerluyden ende by ghebreke ... der selver d'Eygenaers vande Landen voor de gene sullen verantwoorden die 'tSaet ofte Materialen door soodanighe afghekorte ofte afgheslechte Weghen gevoert ofte ghement moghen hebben."
"Dat voortaen geen Voerluyden met Vracht-Waghens langs de Beemster-dijcken en sullen moghen varen ... verder dan sy tot de voeringe van hun noodt tusschen haer huysen ende den naesten wech ofte tot aen de Ringsloot van noode sullen hebben".

Op verschillende plekken in ons land kun je straatnamen vinden die verwijzen naar oude nootwegen en nootpaden. De meeste daarvan liggen in Noord-Holland, zoals in Hauwert, Dirkshorn, Bergen, Alkmaar en Oterleek, maar ze komen ook op andere plekken voor. Wanneer het vee en de oogst over het water werden vervoerd, sprak men van nootsloten en nootvaarten. Dat laatste mag klinken alsof dat allemaal met een noodvaart ging, maar dat was maar zelden het geval.

De Hilversumse Noodweg was dus ook zo'n pad. Tot 1939 was dit een goed onderhouden grindweg die dagelijks werd geharkt. Dat ze de straatnaam in Hilversum met een d schrijven, is waarschijnlijk het gevolg van volksetymologie. Iemand moet een keer hebben gedacht dat men het over een vluchtroute had en daarbij de link met 'noodweg' hebben gelegd, en dus is men het op een gegeven moment ook maar met een d gaan schrijven. Dat de weg een eindje verderop in Loosdrecht nog 'Nootweg' heet, is historisch gezien dus beter.

In de ban van mooie straatnamen

2011-10-18T17:35:00.004+02:00

Wanneer een nieuwe wijk of buurt wordt aangelegd, moet je als straatnaamgever op zoek naar een thema dat de verschillende namen bindt. Altijd maar die bomen, schilders, rivieren, prinsessen en burgemeesters... die kennen we nu wel. Als je écht origineel wilt zijn, moet je wat verder zoeken.

Het is fijn als je een compleet nieuwe bron aan kunt boren met een grote hoeveelheid namen om uit te putten. Dan kun je gewoon de leukste namen uitzoeken. En als er later nog twee of drie straten bijkomen, is daar vast nog wel een leuke naam voor te vinden. Neem nou het werk van J.R.R. Tolkien. In zijn boeken 'De Hobbit', 'In de Ban van de Ring' en 'De Silmarillion' creëerde hij een complete wereld met allemaal landen, volkeren, talen en personages. En die kregen natuurlijk allemaal mooie namen. Een schier onuitputtelijke bron voor een straatnaamgever, zou je denken.

Toch is Geldrop de enige plaats in Nederland waar straatnamen zijn genoemd naar personen uit de verhalen van Tolkien. Je kunt daar wonen in straten met beroemde naamgevers zoals Gandalf, Frodo, Boromir, Aragorn en Legolas. Midden door de wijk loopt een weg die is genoemd naar de bedenker van al die mooie namen: de Laan van Tolkien. Maar ze hadden nog veel meer namen nodig om alle straten van de wijk te benoemen. Die straten heten nu Celeborn, Galadriel, Eowijn, Eomer, Nimrodel, Silmarien, Denethor, Amroth, Bifur, Dwalin, Pepijn, Meriadoc en Bombadil. Stuk voor stuk prachtige namen. Maar als je in deze wijk woont, zul je wel vaak moeten uitleggen waar je exotisch klinkende straatnaam vandaan komt. En de kans is groot dat je hem nog moet spellen ook. Tenzij je alleen maar Tolkien-fans als vrienden hebt natuurlijk. Ze hebben met deze Tolkien-namen een enorme bron met prachtige namen aangeboord, maar die namen leiden niet automatisch tot goede straatnamen.

Waarschijnlijk hebben ze in Geldrop ook wel ingezien dat niet alle namen even geschikt zijn als straatnaam. Kijk bijvoorbeeld eens naar de namen van de vier hobbits die samen aan de queeste beginnen. De straat die naar Frodo Balings is genoemd, heet simpelweg 'Frodo' - een achternaam was blijkbaar niet nodig of gewenst. Van zijn grote vriend Sam Gewissies werd wel de hele naam gebruikt; zijn straat heet voluit 'Sam Gewissies' ("Wat is je adres?" - "Dat is Sam Gewissies 22"). Meriadoc Brandebok kreeg zelfs twee vernoemingen: de straatnamen 'Meriadoc' en 'Merijn' zijn beide naar hem genoemd. Van de vierde hobbit Peregrijn Toek werd alleen de roepnaam gebruikt; zijn straat heet gewoon 'Pepijn'. Die naam zou ik zelf overigens niet direct met Tolkien associëren, als ik de context niet wist. Dan was 'Peregrijn' misschien wel passender geweest als straatnaam.

In Geldrop is geen straat naar Mordor genoemd. Mordor is in de verhalen van Tolkien het land van het kwaad, waar Sauron als kwade macht heerst. Het is een krachtige en toch eenvoudige naam. Maar blijkbaar wil er niemand in Mordor wonen...

Bekijk de straatnamen in Geldrop op Google Maps

Straatnamen met veel mitsen en maren

2011-10-11T11:42:00.003+02:00

In Hoogvliet zag ik een straatnaam met de mooie korte naam 'Want'. Ik had even niet op zitten letten, dus ik had niet gezien hoe de andere straten in de buurt heten. Dan begin ik al snel te raden: kan ik op basis van die ene naam bedenken wat het thema van de straatnamen in de wijk is?

Het eerste wat ik bedacht, is de voegwoordenbuurt. Als deze straat Want heet, kunnen straten met namen zoals Omdat, Mits, Tenzij en Maar niet ver weg zijn. 'Zodra' is ook wel een mooie - dat heeft wel iets exotisch. En de sjiekere woningen staan natuurlijk aan Ofschoon, Aangezien en Derhalve. "Waar woon je?" - "Daar".

De straat zou natuurlijk ook in een wijk kunnen liggen waar alle straten naar handbeschermers genoemd zijn. Dan heten de andere straten vast Handschoen, Glove en Mof. Of misschien is het thema iets ruimer gekozen en zijn er ook straten genoemd naar de Sjaal en de Skimuts... In een Engelstalige buurt zou Want kunnen liggen tussen straten met namen als Desire, Wish, Crave, Require en Demand.

Of zou het iets met schepen te maken hebben? Hoogvliet ligt in Rotterdam en daar hebben ze wel iets met schepen. Een blik op de kaart leert me dat Want kruist met straten die Lijn en Boet heten. Dan zit je inderdaad in de nautische hoek. Een Want is een onderdeel van een schip dat ervoor dient om de mast overeind te houden. Het is dus onderdeel van de verstaging van de mast. 'Stag' was ook wel een bijpassende straatnaam geweest, maar die vind ik in Hoogvliet niet terug. Verderop liggen wel de straten Palingfuik, Trawlnet, Snurrevaad, Speerreep, Bongweg en Buidelnet. We zijn hier dus aan het vissen. 'Bongweg' is vreemd genoeg de enige straat waar de naam een achtervoegsel heeft gekregen. Misschien dat ze 'Bong' zonder achtervoegsel toch niet zo'n geschikte straatnaam vonden. Daar dachten ze in Baarlo en Velden anders over, want daar kun je wel wonen aan de Bong. Een Bong is overigens gewoon een oude naam voor een visfuik.

Er zijn wel meer plaatsen in Nederland waar ze een straatnaam naar het want hebben genoemd. Het Want, Hoekwant, Middelwant, In het Want... ze komen allemaal voor. Den Haag is de enige plaats waar gewoon een 'Wantstraat' is. Hoogvliet is niet de enige plaats waar ze het gewoon bij 'Want' hebben gehouden - die lekker korte straatnaam komt ook voor in Joure en Huizen. De straatnaam 'Stag' komt in Nederland trouwens helemaal niet voor.

Foto: Ramon Smits

Wie noemt zijn zoon nou 'Panorama'?

2011-10-04T09:22:00.004+02:00

Onlangs reed ik op mijn fiets over de Burgemeester Le Fèvre de Montignylaan in Rotterdam. De huizen aan die laan zijn net zo statig als de straatnaam doet vermoeden. Maar anders dan de naam doet vermoeden, zijn de straten in de omgeving allemaal genoemd naar schilders.

Ik fietste langs de Frans Halssingel, de Jan Weijnslaan en de Jeroen Boschlaan, en kwam toen langs de Mesdaglaan. Het viel me meteen op dat er geen voornaam op dat bordje stond. En dus vroeg ik me meteen af wat eigenlijk de voornaam van Mesdag was. Ik kwam niet verder dan Panorama. 'Panorama Mesdag', dat klinkt toch heel bekend. Maar wie noemt zijn zoon nou 'Panorama'? Nee, het moest natuurlijk wat anders zijn. Waarom ken ik van een heleboel schilders de voornaam, behalve van Mesdag - toch ook niet de minste? En waarom was uitgerekend bij de Mesdaglaan geen voornaam gebruikt? Als ze netjes de voornaam op het bordje hadden gezet, had ik nu wel geweten hoe hij heette.

Thuis heb ik het meteen opgezocht. De schilder van het beroemde panorama heet voluit Hendrik Willem Mesdag. Hij werd in 1831 geboren in Groningen en verhuisde in 1869 naar Den Haag. Daar schilderde hij in 1881 het Panorama Mesdag. Hendrik was de jongere broer van Taco Mesdag, die twee jaar eerder geboren is. En Taco was ook kunstschilder. Misschien niet zo beroemd als zijn jongere broer, maar toch zeker wel verdienstelijk. Samen speelden zijn een belangrijke rol in het Haagse schilderkunstig genootschap Pulchri Studio, waarvan Hendrik jarenlang voorzitter was en Taco penningmeester.

In 1950 besloot de gemeente Rotterdam om een laan naar Mesdag te noemen. Ze konden alleen niet kiezen welke. Of ze wilden er uit beleefdheid niet eentje passeren door voor zijn broer te kiezen. En dus kozen ze voor een praktische oplossing: de laan werd 'Mesdaglaan' gedoopt, en daarmee vernoemd naar beide broers.

Er blijken overigens wel meer straatnamen in de Rotterdamse schildersbuurt te zijn die geen voornamen bevatten, zoals de Mauvelaan en de Tooroplaan. Met uitzondering van het Koekkoekplein zijn die andere straten gewoon allemaal naar één schilder genoemd.

Meer straten voor Mesdag
Er zijn in Nederland 83 straten en pleinen genoemd naar 'Mesdag'. De meeste daarvan hebben alleen 'Mesdag' in de naam, zodat niet meteen duidelijk is wie er precies vernoemd is. Er zijn in totaal achttien straten genoemd naar Hendrik Willem en twee naar Taco.
Bij de straten die naar Hendrik Willem zijn genoemd, gebruiken ze soms de volledige naam (zoals bij de Hendrik Willem Mesdagstraat in Apeldoorn) en soms de voorletters (zoals bij de H.W. Mesdagstraat in Papendrecht). Er is een Hendrik W. Mesdagstraat in Oisterwijk, en er zijn Hendrik Mesdagstraten in Zelhem, Helmond, Meppel en Deurne. Er is ook een Willem Mesdagstraat in Almelo - zouden ze daar werkelijk alleen zijn tweede voornaam gebruikt hebben, of is daar heel iemand anders vernoemd?
De twee straten die naar broer Taco zijn genoemd, liggen allebei in Groningen: het Taco Mesdagplein en de Taco Mesdagstraat. In Spijkenisse is een straat genoemd naar Sientje Mesdag-Van Houten, de vrouw van Hendrik Willem.
In Wolfheze is ook een Van Mesdagweg. Hendrik Willem, Taco en Sientje hadden geen 'van' in de naam, dus dat moet een andere Mesdag zijn. Misschien dezelfde waar ook de Van Mesdagkliniek naar genoemd is? Omdat de weg in de buurt van een inrichting ligt, lijkt dat wel waarschijnlijk.

(Bekijk de Rotterdamse Mesdaglaan op GoogleMaps.)

Friet eten in de Ferdinand Bolstraat

2011-09-27T09:11:00.001+02:00

Febo bestaat deze maand precies zeventig jaar. Al zeventig jaar bestaan er allerlei wilde theoriën en ideeën over de herkomst van de naam. Wat ik pas onlangs heb ik geleerd, is dat de naam 'Febo' is afgeleid van een straatnaam.

Voor veel bedrijfsnamen van drie of vier letters zijn alternatieve - en vaak ook negatieve - betekenissen voor de naam bedacht. Iedereen kent de klassieke voorbeelden wel: 'Ford Onderdelen Roesten Direct', onze nationale luchtvaartmaatschappij 'Kan Loopings Maken' en bij de 'Hema Eten Mensen Afval'. Zo zijn er ook allerlei voorbeelden bij de naam Febo. Iemand die minder positief was over het eten van Febo bedacht 'Frietjes Eten, Buiten Overgeven'. Zo hoorde ik ook 'Fastfood En Broodjes Ongezond' en 'Flikkers Eten Bij Ons'. De inhoud van de kroketten wordt vergeleken met dierenvoer in 'FElix & BOnzo'. Het kan ook positief: ik heb ooit iemand stellig horen beweren dat hij zeker wist dat Febo staat voor 'Fijn Eten Bij Ons' (of was het 'Friet Eten Bij Ons'?). En iemand anders was heel stellig dat het tweede deel van de naam verwijst naar de naam van de oprichter die 'De Borst' heet - waar het eerste deel voor stond, wist hij niet. Allemaal leuk bedacht, maar ook allemaal niet waar.

Febo werd in 1941 door Johan de Borst opgericht als brood- en banketbakkerij onder de naam 'Maison FEBO'. Hij had in de jaren daarvoor het vak geleerd van zijn baas in de Ferdinand Bolstraat in Amsterdam. Als eerbetoon liet hij die straatnaam terugkomen in de naam van zijn bakkerij. Het bedrijf werd later een automatiek en groeide uit tot een keten met meer dan vijftig vestigingen. In de jaren negentig werd er eindelijk ook een Febo geopend aan de Ferdinand Bolstraat.

Een bedrijf dat is genoemd naar een straatnaam. Dat lijkt me bijzonder. Of zijn er daar meer van?

Klinkstraten: straten met klinkers

2011-09-06T09:43:00.003+02:00

Onlangs liep ik door de Maasstraat in Rotterdam. Toen ik het straatnaambordje zag, viel me meteen op dat er allemaal a's in die straatnaam zitten. Geen e's, i's, o's, u's of ij's... alleen maar a's. Ik vind dat soort curiositeiten wel leuk en dus heb ik er maar meteen een naam voor bedacht: klinkerstraten. Klinkerstraten zijn straten waar maar één van de klinkers in voorkomt.

Bestaan er klinkerstraten met alle verschillende klinkers? Jazeker. Zo heb je in Rotterdam dus de Maasstraat (allemaal a's), in Gilze de Veerdreef (allemaal e's), in Best de Wilg (dat is de langste straatnaam die ik kon vinden met alleen maar i's), in Delft de Hofzoom (drie o's), in Midwoud de Buurt (met twee u's) en in Hazerswoude de Rijndijk (met twee ij's). De a zit in achtervoegsels zoals -straat, -pad en -laan, dus met die klinker zijn relatief veel klinkerstraten te vinden. De e zit in -weg, -steeg en -dreef, dus daar kom je ook nog wel een eind mee. Met die andere klinkers is het duidelijk wat lastiger.

Hebben alle plaatsen klinkerstraten? Dat weet ik niet. Maar de grootste steden in ieder geval wel. In Amsterdam heb je bijvoorbeeld de Raamdwarsstraat (vijf a's), de Engelsesteeg en de Geldersesteeg (vijf e's), en de Montfoorthof (vier o's). In Den Haag hebben ze een Parkstraat en Javastraat (met vier a's), en de Denneweg (met drie e's). Utrecht doet leuk mee met de Gansstraat en de Kanaalstraat (vijf a's). Er zijn veel a-straten in Rotterdam: behalve de reeds genoemde Maasstraat hebben ze daar ook nog een Jaffadwarsstraat, een Walhallalaan, een Laan van Dada, een Maasdamstraat (allemaal met vijf a's), en zelfs ook nog een H.A. Maaskantstraat met zes a's! Tilburg evenaart die score met de Hart van Brabantlaan - ook zes a's. De enige echte a-straat ligt in Groningen: de Astraat. Daar heb je ook nog de Almastraat, de Waagstraat en de Gratamastraat. Net buiten Groningen ligt nog de Engelberterweg, met vijf e's.

Ik zet de langste klinkerstraten die ik tot nu toe gevonden heb nog even op een rijtje:

6 a's: H.A. Maaskantstraat (Rotterdam) en Hart van Brabantlaan (Tilburg)
5 e's: Geldersesteeg (Amsterdam) en Engelberterweg (Groningen)
3 o's: Hofzoom (Delft)
2 u's: Buurt (Midwoud)
2 ij's: Rijndijk (Hazerswoude)
1 i: Wilg (Best)

Nou is de vraag natuurlijk: kennen jullie nog langere klinkerstraten waarmee je een van deze records kunt breken? Of klinkerstraten die om een andere reden bijzonder zijn? Zet ze hieronder bij de reacties, of mail ze naar straatnamen@gmail.com.

Met dank aan @SpelenMetTaalOT voor zijn bijdragen.

Wie heeft de straatnamen van Monopoly gekozen?

2011-08-23T09:49:00.006+02:00

De Barteljorisstraat, Neude, A-Kerkhof en de Kalverstraat. Iedereen kent de straatnamen uit het Monopoly-spel. Maar waarom hebben nou juist deze straatnamen een plekje in het spel gekregen? Waarom heeft men uit Rotterdam niet de Weena of de Lijnbaan gekozen, en voor Amsterdam de P.C. Hooftstraat? En waarom zitten Haarlem en Arnhem er wel in, en Maastricht en Eindhoven niet? Wie heeft dat allemaal bedacht?

Voor de geschiedenis van het spel gaan we even helemaal terug naar 1904. Elizabeth Magie vroeg toen patent aan op het bordspel 'The Landlord's Game'. Geïnspireerd door dat spel liet Charles Darrow in 1934 in eigen beheer 5000 exemplaren van het spel 'Monopoly' maken en die waren binnen een jaar verkocht. Toen toonde Parker Brothers interesse om het spel in de Verenigde Staten uit te geven. Zij verkochten binnen een jaar meer dan een miljoen exemplaren. De populariteit van het spel bleef niet onopgemerkt en de Engelse firma Waddington kocht in 1936 de rechten om het spel ook in Engeland te verkopen. In de Amerikaanse editie van het spel werden allemaal straatnamen gebruik uit Atlantic City en omgeving. Voor de Engelse markt werd een nieuwe uitvoering gemaakt met straatnamen uit Londen.

Monopoly in Nederland
Het Engelse spel werd in 1936 door Perry & Co geïmporteerd in Nederland. Perry & Co was een Engelse warenhuisketen met vestigingen in een aantal landen, waaronder Frankrijk, Duitsland en België. In 1866 werd ook een vestiging geopend in de Amsterdamse Kalverstraat. De vestiging werd gestart door de Nederlandse ondernemer A. Verster en zijn Engelse studievriend Joseph Perry. In de begintijd verkocht Perry & Co vooral reisartikelen en speelgoed, maar later kwamen daar steeds meer sportartikelen bij. In de loop der jaren werden er steeds meer vestigingen geopend in Nederland, bijvoorbeeld in Den Haag en Arnhem. De leiding ging over van vader op zoon, en kwam uiteindelijk in handen van kleinzoon Frederik Louis Verster. Na wat fusies en overnames zijn de winkels sinds 1978 bekend onder de naam 'Perry Sport'.

De eerste Monopoly-spellen die in Nederland werden geïmporteerd, waren nog gewoon in de Engelse uitvoering. Er werden wel Nederlandstalige spelregels bij gevoegd, maar de straatnamen waren die uit Londen. Toen begon de Tweede Wereldoorlog en stopte de import van spellen. Dat was voor Frederik Verster aanleiding om een geheel Nederlandse uitvoering te bedenken, met Nederlandse straatnamen. Hij was op dat moment directeur van Perry Engros aan het Frederiksplein in Amsterdam. Hij woonde daar ook met zijn gezin. Het verhaal gaat dat het Nederlandse spel door het gezin Verster aan de keukentafel is bedacht.

Over steden en straten
Maar hoe kwam Verster nou tot zijn keuze van de steden en straatnamen? Dat is eigenlijk heel eenvoudig: hij nam gewoon alle steden waar Perry op dat moment een vestiging had. Dat was wel een bijzondere keuze, want tot dat moment had een uitvoering van het Monopoly-spel altijd straatnamen uit één stad gehad. De Nederlandse editie is dus de eerste in de wereld waar straten uit verschillende steden zijn gekozen. Verster gebruikte allemaal straatnamen die iets met Perry te maken hadden. De hoofdvestiging van Perry zat in de Kalverstraat in Amsterdam. Aan het Leidseplein (nabij de Leidschestraat) zat de firma Van Perlstein & Roeper Bosch, de officiële licentiehouder van de eerste Nederlandse Monopoly-versies. Verder had Perry op dat moment filialen in de Ketelstraat in Arnhem, de Heerenstraat in Groningen, het Plein in Den Haag, de Coolsingel in Rotterdam, en een magazijn aan de Barteljorisstraat in Haarlem. Waarschijnlijk zater er in Utrecht ook een winkel aan de Vreeburg (tegenwoordig 'Vredenburg'); daar zit nu in ieder geval wel een filiaal van Perry Sport. Aan de Blaak in Rotterdam zat ook nog Monopoly-verkoper Meijer & Blessing. Daarmee zijn in één klap alle steden en een belangrijk deel van de straatnamen verklaard.

De genoemde straatnamen werden door Verster aangevuld met straatnamen uit de directe omgeving, met een voorkeur voor winkelstraten. Zo kwamen ook het Velperplein, De Groote Markt en Lange Poten in het spel. Er werden wel wat keuzes gemaakt die nu vraagtekens oproepen. Waarom zit de Haarlemse Zijlweg er bijvoorbeeld in? Het had veel meer voor de hand gelegen om de Zijlstraat te kiezen. Dat is namelijk ook een winkelstraat en een zijstraat van de Barteljorisstraat. Heeft Verster zich hier vergist? Nog vreemder lijkt de keuze voor de Houtstraat, want die bestaat helemaal niet in Haarlem! Ze hebben er wel een Grote Houtstraat, een Kleine Houtstraat, een Korte Houtstraat, een Kleine Houtweg en een Houtplein. Keuze genoeg, zou je zeggen. In de Kleine Houtstraat zat in de jaren veertig een rijwielhandel met de naam Perry. En in de Grote Houtstraat zit tegenwoordig een filiaal van Perry Sport. Misschien kon Verster niet kiezen en besloot hij alle connecties samen te vatten in één 'Houtstraat'.

'Ons Dorp' komt in dit verhaal niet voor, maar dat is ook geen bestaande plaatsnaam. Misschien dat de familie Verster het niet aandurfde om één echte stad als de goedkoopste aan te wijzen. Of wellicht dat ze hiermee naast de zeven steden 'de rest van Nederland' ook een plekje wilden geven. Dorpsstraat en Brink zijn gewoon twee algemene straatnamen die in veel plaatsen voorkomen.

Bronnen: Monopoly Lexicon en H.O.N.G.

Om maar een zeisstraat te noemen...

2011-08-16T10:56:00.004+02:00

Het is slim om straatnamen te kiezen die je goed kunt uitspreken en waar geen misverstanden over kunnen ontstaan. Het is helemaal niet handig als je je straatnaam iedere keer weer moet spellen. Of als mensen denken dat ze je straatnaam goed verstaan hebben, maar er iets heel anders van gemaakt hebben. Voor je het weet, is je pizza koud, komt de ambulance te laat, wordt de post niet goed bezorgd, of kunnen je vrienden je nieuwe huis niet vinden.

Neem nou de 'Zeisstraat'. Je moet die straatnaam maar eens een paar keer hardop uitspreken. De kans is groot dat mensen denken dat je het over een 'zijstraat' hebt. "Maar van welke straat bedoel je dan de zijstraat?" Het lijkt me geen handige straatnaam, en toch zijn er Zeisstraten in bijvoorbeeld Rotterdam, Breda en Purmerend. In alle gevallen is de Sikkelstraat niet ver weg. Een zeis en een sikkel - dat is ook wel een logische combinatie. En zo zijn er nog wel meer verwante gereedschappen te bedenken:

Rotterdam heeft in dezelfde buurt ook nog een Schoepstraat, een Disselstraat, een Ploegstraat, een Vorkstraat en een Kouterstraat (een kouter is een soort ploegmes).
Breda heeft behalve de Zeisstraat en de Sikkelstraat ook nog een Spadestraat, een Eggestraat. En een Smutsstraat. Dat doet vermoeden dat een smuts ook een soort gereedschap is, maar ik heb werkelijk idee of dat ook echt zo is.
Purmerend heeft ook een Ploegstraat, een Egstraat en een Kouterstraat, maar ook nog een Riekstraat, een Drietandstraat, een Spadestraat en een Haarspitstraat. Een haarspit is een draagbaar aambeeld waarop je een zeis weer scherp kunt maken.

Maar goed, terug naar de Zeisstraat. Het is op zich een mooie aanleiding om me eens wat meer te verdiepen in de oude boerengereedschappen, maar ik blijf het vanwege de mogelijke verwarring met 'zijstraat' een onhandige straatnaam vinden. Ook omdat het thema helemaal niet onuitputtelijk lijkt en er voldoende alternatieven te bedenken zijn. Blijkbaar heeft niemand een probleem gezien in de mogelijke verwarring rond de Zeisstraat. Of is de zeis zo'n standaardvoorbeeld van een boerengereedschap dat die in een dergelijke wijk simpelweg niet mag ontbreken?

Het wachten is nu op de plaats die in de stedenbuurt een straat naar Zeist gaat noemen: de Zeiststraat. Of misschien kunnen ze ergens straatnamen naar beroemde lenzenmakers noemen, zoals Carl Zeiss. Dat wordt dan de Zeissstraat. Taalkundig bijzonder met al die s'en op een rijtje, maar als straatnaam niet heel praktisch. Dan kun je misschien maar beter in de Zijstraat wonen.

Er zijn overigens ook plaatsen waar ze officieel ook echt een 'Zijstraat' hebben. Zo heeft Hoensbroek een echte 'Zijstraat', als zijstraat van de 'Langstraat'. Een andere zijstraat van de Langstraat heet 'Dwarsstraat'. Daar zal weinig verwarring over ontstaan.

Wonen er vegetarische burgers aan de Vegakade?

2011-08-09T10:52:00.002+02:00

Een vriend vertelde me dat hij een leuk huis had gezien aan de Vegakade in Woerden. Bij die straatnaam moest ik natuurlijk meteen aan vegaburgers denken. De Vegakade... ligt die soms vlak bij de Vleesweg?

Het leek me onwaarschijnlijk dat er echt een straat naar vegetarische burgers genoemd zou zijn. Maar waar komt de naam dan wel vandaan? Ik moest natuurlijk meteen denken aan Suzanne Vega die eind jaren tachtig een hit had met het liedje Luka ("My name is Luka. I live on the second floor"). Maar zou die ene hit al voldoende zijn om een eigen straatnaam te krijgen in Woerden? En is er dan ook een Lukakade?

Een blik op GoogleMaps leert me dat er in de buurt van de Vegakade ook een Anholtkade en een Falsterkade liggen. Die namen zeggen me nog niet zo veel. De Nova Zemblakade ligt ook in de buurt - dat zegt me al wat meer. Verderop zag ik de Etnakade, de Maltakade, de Ibizakade en de Kretakade. Aha, een eilandenbuurt! Ik kende Vega nog niet in deze betekenis, maar inmiddels weet ik dat de Vega-archipel een eilandengroep van ongeveer 6500 eilanden is in het noorden van Noorwegen. Anholt en Falster zijn trouwens twee Deense eilanden.

De huizen in deze Woerdense buurt liggen overigens allemaal op (schier)eilanden. Het thema is dus nog toepasselijk ook!

De tragiek van Jan Steen

2011-08-02T10:31:00.002+02:00

Als je de hoop koestert dat er ooit nog eens een straat naar je genoemd wordt, moet je je eerst eens afvragen of je naam zich daar wel voor leent. Niet alle achternamen zijn even geschikt om voor een straatnaam gebruikt te worden. Een straatnaam moet bijvoorbeeld niet al te ingewikkeld zijn, want anders wordt het lastig om hem uit te spreken of op te schrijven. En een straatnaam mag ook geen verwarring opleveren met andere straatnamen in dezelfde stad of dorp. Heet je bijvoorbeeld 'Nachtegaal' van achter en is er in jouw stad ook al een vogelbuurt, dan is de kans op een vernoeming klein.

Bij het toekennen van straatnamen wordt per wijk vaak een thema gebruikt. Een heleboel steden en dorpen hebben wel een schilderswijk, waar allerlei vaderlandse schilders in de straatnamen vereeuwigd zijn. Een bekende kunstschilder uit de zeventiende eeuw is Jan Steen. Hij is vooral bekend door zijn schilderijen van huiselijke taferelen. Het 'huishouden van Jan Steen' is zelfs spreekwoordelijk geworden. Jan Steen wordt zo gewaardeerd dat er in allerlei plaatsen een straat naar heb genoemd is. Zo is er bijvoorbeeld een Jan Steenstraat in Den Haag, Meppel, Kerkrade, Den Bosch, Deventer en Zutphen.

In Helmond en Boxmeer hebben ze ook een schilderswijk, maar daar hebben ze geen straat naar de beroemde Jan Steen genoemd. Vonden ze zijn schilderijen daar niet goed genoeg? Nee, dat is het probleem niet. Het is heel eenvoudig: in Boxmeer hadden ze al een Steenstraat. In het centrum van het dorp ligt een straat die ooit - lang geleden - als eerste werd verhard. Die straat werd in de volksmond de 'Steenstraat' genoemd, en die naam is later officieel vastgesteld. Toen later de schilderswijk werd aangelegd, was er geen plek voor nog een Steenstraat, want dat zou alleen maar verwarrend zijn. Zelfs als er bij een van de twee nog 'Jan' voor zou staan. Zoiets was ook aan de hand in Helmond; daar hadden ze al een Steenweg voordat de schilderswijk werd aangelegd. Jammer voor Jan Steen.

Dat Arnhem ook een Steenstraat heeft, weten we allemaal uit het Monopoly-spel. Het zal ongetwijfeld vanwege die naam zijn dat er ook in Arnhem geen Jan Steenstraat is in de schilderswijk. Maar in het centrum van Arnhem ligt ook een Rijnstraat. Betekent dat dat er in Arnhem ook geen straat naar Rembrandt van Rijn is genoemd - een van de grootste Hollandse meesters? Een schilderswijk zonder Rembrandt van Rijnstraat, dat lijkt toch haast onmogelijk. Gelukkig is er ook in Arnhem gewoon een straat naar hem genoemd: de Rembrandtlaan. Voor sommige mensen is de voornaam blijkbaar al genoeg. En de kans op verwarring met de Rijnstraat is minimaal. Voor Jan Steen was dat echter geen oplossing. Niet alleen omdat zijn voornaam wat minder onderscheidend is dan die van Rembrandt, maar ook omdat er in Arnhem al een Jansstraat is. Daar houdt het dus echt op voor Jan Steen.

Je hebt dus de meeste kans op vernoeming als je een makkelijke achternaam hebt, die niet ook een veelgebruikte andere betekenis heeft. Jozef Israels - ook een schilder - hoeft niet te hopen op een straatnaam als er al een wijk met landennamen is waar ook een Israelstraat loopt. Frans Hals kan een plekje in de schilderswijk wel vergeten als er in de stad ook straten naar lichaamsdelen of onderdelen van een gitaar zijn genoemd. Voor Ferdinand Bol houdt het allemaal op als er ook al een wijk is waar de straatnamen naar ruimtelijke figuren genoemd zijn. Zij kunnen jaloers zijn op collega's zoals Meindert Hobbema, Peter Paul Rubens en Gabriël Metsu; met die namen is de kans op verwarring klein. Hun namen kun je dan ook in bijna iedere schilderswijk tegenkomen.

Het is overigens niet voldoende om een duidelijke en unieke achternaam te hebben. Als je wilt dat er een straat naar je vernoemd wordt, moet je ook nog iets presteren waar je veel mensen mee helpt of blij mee maakt. De grootste kans heb je in de sport, cultuur of politiek. Maar als je 'Steen' van achter heet, hoef je daar dus niet eens aan te beginnen.

Een straatnaambord met drie keer woordwaarde

2011-07-26T10:50:00.003+02:00

Het is altijd mooi om straatnamen te noemen naar historische gebeurtenissen die in de directe omgeving hebben plaatsgevonden. Straatnamen die een relatie hebben met de locatie. En als het met de straatnaam niet lukt, kun je het altijd nog met het straatnaambordje proberen. Dat gebeurde in Jackson Heights, een buurt in New York waar ooit Scrabble werd uitgevonden.

Scrabble is in 1938 bedacht door de architect Alfred Mosher Butts. Hij had tijdens de Grote Depressie zijn baan verloren en besloot zijn vrije tijd te besteden aan het verzinnen van een nieuw spel. Hij combineerde het oplossen van kruiswoordpuzzels met het maken van anagrammen en voegde er een gelukselement aan toe. Om te bepalen in welke verhouding de verschillende letters in het spel moesten zitten, bestudeerde hij de voorpagina van de New York Times grondig. Butts besloot wel om er wat minder S'en in te stoppen, gewoon om het wat moeilijker te maken. En hij voegde de karakteristieke letterwaardes toe. Het bleek echter nog niet zo makkelijk om het spel verkocht te krijgen, zelfs niet toen eind jaren veertig zakenman James Brunot met de plannen aan de slag ging. In 1953 kreeg Jack Strauss (directeur van Macy's) het idee onder ogen. Hij bedacht tijdens zijn vakantie een marketingplan, en dat was het begin van het grote succes. Inmiddels zijn er wereldwijd meer dan 100 miljoen exemplaren van het spel verkocht.

Het wereldberoemde Scrabble-spel is dus in Jackson Heights uitgevonden. Er is helaas geen Scrabble Street in Jackson Heights, maar in 1995 werd er wel een bijzonder straatnaambord geplaatst om de speciale plek te eren. Op het kruispunt van 35th Avenue en 81st Street - dicht bij de plek waar Butts in 1938 zijn uitvinding deed - werd een nieuw straatnaambord opgehangen. Op zich gewoon een standaard bruin straatnaambord zoals ook voor de andere straten in de buurt gebruikt werd. Maar op dit bord werd voor iedere letter van de straatnaam de letterwaarde weergegeven, net als op de Scrabble-stenen: 35T₁H₄ A₁V₄E₁N₁U₁E₁.

Het is niet bekend wie het bord met de Scrabble-waardes precies heeft opgehangen, maar dat deed er verder niet toe want alle omwonenden waren er blij mee. Net zo mysterieus als het in 1995 verscheen, verdween het geliefde bord in 2008 echter weer. Wie het bord heeft verwijderd, is onbekend. Het ligt voor de hand dat een spelletjesliefhebber het bord heeft gestolen. Op een weblog suggereerde iemand dat het straatnaambord waarschijnlijk is verplaatst naar een hoek met driemaal woordwaarde. Jarenlang moesten de bewoners van Jackson Heights het zonder hun speciale straatnaambord doen.

Maar dat gaat nu veranderen. Na drie jaar heeft men besloten dat op de plek waar ruim zeventig jaar geleden het Scrabble-spel werd uitgevonden weer een nieuw bord zal worden opgehangen. Dat werd tijd. Het is nog onbekend of het net zo'n bord wordt als er sinds 1995 heeft gehangen: een standaard bruin bord met de letterwaardes als subtiel detail. Er zijn mensen die hopen dat het een heel speciaal bord wordt, met de letters op Scrabble-blokjes. Maar die keuze is aan ontwerper Massimo Vignelli. Eind dit jaar zullen we het weten, want dan wordt het nieuwe bord opgehangen.

Vlinders met een dikke kop?

2011-07-19T13:53:00.004+02:00

In Tiel wordt een nieuwe woonwijk aangelegd. De straten zullen allemaal worden genoemd naar vlinders. Ik vind vlinders wel leuk. Ze kunnen zo heerlijk fladderen, ze steken niet, en ze hebben allemaal leuke kleuren. Een sympathiek thema dus. Ga je mee op een rondje door de vlinderwijk?

Via de Citroenvlinder komen we op de Aardbeivlinder. Ik zie me daar wel rondrijden. (Citroen en aardbei... dat doet me aan ijs denken!) Verderop liggen de Iepenpage en de Eikenpage. Twee pages, dicht bij elkaar. Logisch. Aan het eind van de Grote Vos ligt de Kleine Vos. Groot en klein bij elkaar, dat doen ze wel meer in Tiel, want ook het Groot Koolwitje en het Klein Koolwitje, Groot Parelmoervlinder en Klein Parelmoervlinder, en Grote Vuurvlinder en Kleine Vuurvlinder liggen naast elkaar. Tijdens de rondgang door de wijk blijkt er ook een Kommavlinder te bestaan - zijn er ook andere leestekens waar een vlinder naar genoemd is, vraag ik me ineens af? Een eind verderop komen achtereenvolgens Heideblauwtje, Gentiaanblauwtje, Veenbesblauwtje en Pimpernelblauwtje. Ja, de nieuwe wijk zit zo te zien logisch in elkaar met al die vlinders.

Maar toen werd ik ineens verrast. Want tegenover het Gentiaanblauwtje ligt een straat met de naam Bruin Dikkopje. En verderop liggen ook nog Bont Dikkopje en Groot Dikkopje. Dikkopje? Zo noemde wij vroeger de kikkervisjes. Van die frêle vlinders naar de kleffe kikkervisjes, dat is een hele overgang. Wat hebben dikkopjes met vlinders te maken? Nou, ik heb het meteen even opgezocht. Het blijkt dat er ook een hele vlinderfamilie is die 'dikkopjes' heten, met allemaal mooie namen. Kaasjeskruiddikkopje, Aambeeldspikkeldikkopje, Geelsprietdikkopje, Kalkgraslanddikkopje... en ook de Kommavlinder en de Aardbeivlinder waar ze in Tiel straten naar genoemd hebben, blijken familie van de dikkopjes te zijn. Weer wat geleerd, met dank aan de straatnamen in Tiel!

Aambeeldspikkeldikkopje, Kaasjeskruiddikkopje, Kalkgraslanddikkopje... wie bedenkt dat soort namen voor vlinders? Het zijn helaas niet echt makkelijk uit te spreken namen die zich heel goed voor een straatnaam lenen. Maar Bruin Dikkopje, Bont Dikkopje en Groot Dikkopje zijn door de straatnamencommissie van Tiel blijkbaar wel geschikt bevonden. Makkelijk uit te spreken inderdaad. Maar zou je dat als adres willen: Bruin Dikkopje 12? Of Groot Dikkopje 32? Hmm. Ik twijfel nog.

Als ik moet kiezen, dan ga ik voor de Citroenvlinder. Daar heb ik goede herinneringen aan, want die hadden we vroeger veel in onze tuin. En het klinkt op een of andere manier ook wel fris. Nu maar hopen dat de Citroenvlinder een leuke straat wordt.

(Bekijk de vlinders op Google Maps.)

Over het Inbuspad naar IKEA

2011-07-12T10:44:00.002+02:00

Sinds 2008 ligt er in Delft een fietspad met de naam 'Inbuspad'. Een toepasselijk naam, omdat het pad een beetje een L-vorm heeft en bovendien vlak langs de IKEA loopt. De inbussleutel en IKEA zijn op een of andere manier nauw met elkaar verbonden. Is IKEA ook de uitvinder van dat handige sleuteltje waarmee je complete meubels in elkaar kunt zetten? En heeft het woord 'inbus' misschien zelfs een Zweedse oorsprong?

De inbusschroeven met het zeshoekige gat zijn uitgevonden tussen 1860 en 1890. Maar omdat die zeshoekige gaten zo ontzettend moeilijk te maken waren, duurde het tot 1911 voordat de eerst echte inbusschroeven geproduceerd werden. Het eerste bedrijf waarvan het bekend is dat het inbusschroeven maakte, was Standard Pressed Steel Company in Amerika. Een belangrijke reden om een zeshoekig gat te maken, was dat ze daarmee het patent van de Canadees Robertson konden omzeilen. Die had namelijk het patent op schroeven met een vierkant gat. SPS koos 'Unbrako' als merknaam voor zijn schroeven, omdat dat een beetje klonk als unbreakable. In het Noors gebruikt men nog steeds het daarvan afgeleide woord 'Unbrakonøkkel'.

De schroeven met het zeshoekige gat werden in de loop der jaren door verschillende bedrijven in verschillende landen zijn uitgevonden en gepatenteerd. In Italië werd het product bijvoorbeeld geïntroduceerd door Egidio Brugola, en sindsdien heeft men het daar over een 'brugola'. In Amerika werden de schroeven en de bijbehorende sleutel onder andere gemaakt door de Allen Manufacturing Company, en 'Allen' werd na de Tweede Wereldoorlog zo'n populair merk dat de inbussleutel in Amerika vaak nog steeds de 'Allen key' wordt genoemd. De algemene Engelse benaming is overigens 'hex key', met een duidelijke verwijzing naar de hexagonale vorm van het gat.

Maar waarom noemen wij het dan een inbussleutel? De naam van de inbus is een verwijzing naar het Duitse bedrijf Bauer & Schaurte Karcher dat de vinding in 1936 patenteerde. De naam bestaat uit de beginletters van Innensechskantschraube Bauer und Schaurte. Het is dus gewoon de binnenzeskantsschroef van Bauer & Schaurte. Er zijn een heleboel mensen die het 'imbus' noemen (met een m), maar dat is zoals je kunt zien geen correcte afleiding.

Het woord 'inbus' heeft dus geen Zweedse oorsprong. Daar wordt de inbussleutel 'insexnyckel' genoemd, waarbij het handig is om te weten dat 'sex' Zweeds is voor 'zes'. En 'nyckel' betekent - net als het Noorse nøkkel waar ik hierboven over schreef - gewoon 'sleutel'.

De inbussleutel heeft dus niet echt een Zweedse oorsprong. Maar IKEA heeft inmiddels wel een enorme hoeveelheid inbussleutels bij zijn producten geleverd en daarmee flink bijgedragen aan de populariteit van het gereedschap. Het is dus wel toepasselijk dat je naar IKEA in Delft kunt fietsen over het 'Inbuspad'.

Wie krijgt een straatnaam: de burgemeester of de kleinzoon?

2011-07-05T12:40:00.002+02:00

Onlangs is in Vorst (Brussel) een straatnaam genoemd naar Toots Thielemans, de wereldberoemde mondharmonicavirtuoos. En het bijzondere is: Toots Thielemans was er zelf bij aanwezig.

Waarom is dat zo bijzonder? In het algemeen worden er nooit straatnamen naar nog levende personen genoemd. Op sommige plaatsen mogen pas straatnamen naar mensen worden vernoemd als die minimaal tien jaar dood zijn. Het risico is namelijk dat je later spijt gaat krijgen van de vernoeming, bijvoorbeeld omdat de persoon bij nadere beschouwing helemaal niet zo bijzonder was. Of omdat de persoon later helemaal niet zo'n goed mens bleek te zijn. Maar Toots Thielemans is dat risico wel waard: hij is nu immers al een legende. De kans dat Thielemans in de rest van zijn leven alsnog een keer het foute pad inslaat, is niet zo groot. Niet alleen omdat hij al bijna 90 jaar is, maar vooral ook omdat het een bijzonder vriendelijke oude man is.

Dat het niet handig is om straatnamen te noemen naar nog levende personen bleek ook afgelopen maand. In Voorschoten hebben ze een laan genoemd naar oud-burgemeester Verver: de Burgemeester Ververlaan. Wilma Verver vond dat haar meisjesnaam er ook bij moest, en dus werd de naam later veranderd in 'Burgemeester Verver-Aartselaan'. Die naamsverandering maakt de straatnaam niet echt duidelijker, en bovendien leverde het wat gedoe op voor de bewoners. Maar de problemen begonnen pas echt toen Wilma Verver als burgemeester van Schiedam in opspraak kwam en van machtsmisbruik beschuldigd werd. De negatieve publiciteit werd haar te veel en dus nam ze ontslag. En toen vroegen ze zich in Voorschoten af of ze wel zo blij moesten zijn met hun Burgemeester Verver-Aartselaan...

De regel dat je straatnamen beter niet kunt noemen naar nog levende personen is er niet voor niks. Zoals een inwoner van de Burgemeester Verver-Aartselaan het zei: "Ik vind het maar vreemd dat de gemeente Voorschoten een straat vernoemt naar iemand die nog leeft én nog rottigheid uit kan halen. Hierdoor hebben wij wél negatieve associaties met de persoon waar onze straat naar vernoemd is." Als je al een straat vernoemt naar een nog levend persoon, denk daar dan in ieder geval even heel goed over na.

De grootvader van Toots Thielemans was ooit burgemeester in Vorst. Blijkbaar is het veiliger om een straat niet naar de burgemeester te noemen, maar naar zijn kleinzoon...

Bronnen: Toots Thielemans, Burgemeester Verver-Aartse

Is het altijd winter in de Sneeuwbalstraat?

2011-06-28T10:58:00.005+02:00

Ik las net een nieuwsbericht over de Sneeuwbalstraat in Den Haag. Geen leuke aanleiding. Maar het was vooral de straatnaam die me intrigeerde. Een Sneeuwbalstraat... in wat voor buurt zou die straat liggen? Wat is het thema van de straatnamen in die wijk?

Zou het een winterse buurt zijn? Met niet alleen een Sneeuwbalstraat, maar ook een Sneeuwpopstraat, een IJspegelplein en een Glijbaan? Of zou het een projectielenbuurt zijn, waar de Sneeuwbalstraat kruist met de Pijlstraat, het Speerplein en de Kogelbaan? Of zijn het allemaal ballen: Sneeuwbalstraat, Voetbalstraat, Boksbalstraat, Nasibalstraat en vooruit... de Boekenbalstraat.

Ik draai nog wat verder door - dat heb ik soms. Misschien zijn de straten wel genoemd naar dingen waar een effect naar genoemd is. Je hebt niet alleen een sneeuwbaleffect, maar ook het vliegwieleffect, het dopplereffect en het Droste-effect. Dat worden dan de Vliegwielstraat, de Dopplerstraat en de Drostestraat. Dat is dan een wijk met veel effect!

Welke van deze thema's het precies is, Den Haag toont in ieder geval wel lef door zo'n creatief straatnamenthema te gebruiken. Natuurlijk wilde ik even weten hoe het nou precies zit. Het resultaat viel me een beetje tegen: een sneeuwbal ik gewoon een plant. Net als de goudsbloem en het sneeuwklokje. Niet dat ik iets tegen bloemen heb, maar een bloemenbuurt is toch een beetje gewoontjes.

(De Latijnse naam voor de sneeuwbal is 'Viburnum'. In de prehistorie werden de lange rechte takken van de plant vaak gebruikt om pijlen van te maken. Dan zat ik met 'projectielenbuurt' toch nog wel een beetje in de goede buurt...)

De weg kwijt in Japan?

2011-06-22T10:10:00.002+02:00

Als je de weg kwijt bent in Japan, heeft het niet zoveel zin om naar een straatnaam op zoek te gaan. Met uitzondering van de grote straten in de grote steden hebben de straten in Japan namelijk geen namen. Maar hoe kun je dan vinden wat je zoekt?

In Japan hebben ze een heel andere manier van adresseren dan wij. Als wij iemand een brief sturen, schrijven we eerst de naam van de persoon op, dan de straat, en dan de plaatsnaam met soms nog de provincie erachter. Als de brief naar een ander land moet, schrijven we ook nog de naam van het land onder. We gaan dus van klein naar groot. (Als kind vond ik dat altijd zo'n intrigerende opsomming dat ik onder mijn adres altijd nog "Europa, Wereld, Melkweg, Heelal" toevoegde, maar dat terzijde.) De manier waarop ze in Japan het adres op een brief schrijven is precies andersom: van groot naar klein. En als je een brief moet bezorgen, is dat eigenlijk wel zo logisch. Zorg eerst maar eens dat je in de juiste stad komt, en ga daar op zoek naar het juiste huis.

Japanse adressen beginnen met het noemen van de prefectuur - vergelijkbaar met onze provincie. Meestal worden die 'ken' genoemd, maar daarnaast hebben ze ook nog 'to' (voor Tokyo), 'do' (voor Hokkaido) en 'fu' (voor Osaka en Kyoto). Dan volgen de naam van de stad ('shi') en het stadsdeel ('ku'), of voor dorpen de naam van het district ('gun') en de naam van het dorp ('cho' of 'machi'). Een stadsdeel kan vaak ook nog in 'cho' of 'machi' worden verdeeld. Elke 'machi' wordt opgedeeld in wijken: 'chôme'. Deze wijken zijn weer opgedeeld in huizenblokken: 'banchi'. En dan volgt tenslotte nog een nummer voor het gebouw: 'go'. Prefecturen, steden, stadsdelen, districten en dorpen hebben allemaal een naam; voor chôme, banchi en go gebruikt men gewoon een nummer. De gebouwen in een blok worden overigens genummerd in de volgorde waarin ze gebouwd zijn en niet in de volgorde waarin ze staan. Als je dus al het juiste blok hebt gevonden dan is het soms nog even zoeken voordat je voor het juiste huis staat.

Alles bij elkaar een waterdicht systeem. Als een straat al een naam heeft, dan wordt die dus eigenlijk nooit gebruikt in de adressering. Als iemand je in Japan de weg wil wijzen, zal die eerder gebruikmaken van herkenningspunten zoals bruggen en stations dan van straatnamen.

Je zult maar een beroemde Japanse politicus, filosoof of sporter zijn... dan is de kans dus klein dat er een straat naar je genoemd wordt.

Op de barricades voor goede straatnamen!

2011-06-07T09:42:00.004+02:00

Er zijn in Nederland nogal wat steden die 'Bastion' als straatnamen hebben. Soms gaat het om vestingsteden die echt een vesting hebben, zoals Gorinchem, Woudrichem en Naarden. Maar vaker gaat het om nieuwbouwwijken in steden die waarschijnlijk juist graag een heus bastion hadden wíllen hebben. Zeg nou zelf: zo'n bastion geeft je stad toch allure. En de makkelijkste manier om een bastion in je straatbeeld te krijgen, is een straat 'Bastion' noemen. Eerlijk is eerlijk - het thema 'vestingwerken' levert een bijna onuitputtelijke hoeveelheid prachtige woorden op die zich prima lenen voor stoere straatnamen.

In Vijfhuizen hebben ze ook een écht bastion. Het Fort bij Vijfhuizen is onderdeel van de Stelling van Amsterdam, een verdedigingslinie van 42 forten die tussen 1880 en 1920 werd aangelegd rond Amsterdam. Langs het fort loopt de Linieweg. En het fort vormde duidelijk de inspiratiebron bij het bedenken voor straatnamen in de nabijgelegen wijk. Natuurlijk hebben ze er een straat die 'Bastion' heet. Deze kruist met de Affuit en de Arsenaal. Ik heb wel iets met die ouderwetse woorden. Als ik ze lees, kost het me weinig moeite om een paar eeuwen terug in de tijd te reizen. In gedachten loop ik al rond over de traversen. Ik zoek een plekje in de barbette (een geschuttoren), zie in de verte de ravelijn liggen (een vijfhoekig of redanvormig versterkt eiland buiten de vestingmuur) en klim stiekem naar beneden via de glacis (een helling aan de buitenkant van een vesting). Barbette, Ravelijn en Glacis... allemaal straatnamen in Vijfhuizen. Net als Poterne, Redoute, Palissade, Donjon, Lunette en Escarp. En zo hebben ze er nog veel meer! Wil je net als ik een tijdreis maken, of gewoon weten wat de woorden betekenen, kijk dan eens op de lijst van vaktermen in de vestingbouwkunde in de Wikipedia. Stuk voor stuk woorden met een verhaal.

In Vijfhuizen hebben ze ook een straat die 'Paradot' heet, en dat verraste me. Ik kende die term niet, maar wel de 'parados'. Dat is namelijk een traverse die beschutting biedt tegen rugvuur ('para' betekent 'tegen' en 'dos' is 'rug'). En zo biedt de paraflanc beschutting tegen vuur van de zijkant (de flank). Maar misschien noemden ze de parados vroeger ook wel paradot, dat zou natuurlijk kunnen.

In Velserbroek hebben ze zich bij de straatnaamgeving ook laten inspireren door bastions. Om de straatnamen daar eens op wat anders te laten eindigen dan -straat of -weg hebben ze alle namen op 'Bastion' laten eindigen. Er is een buurt met de straatnamen Zon Bastion, Maan Bastion, Ster Bastion en Aurora Bastion. Een eindje verderop liggen ook nog Ceylon Bastion, Colombo Bastion, Closenberg Bastion en Matara Bastion. Ik weet niet waarom, maar ze hebben alle straatnamen voor de zekerheid ook nog eens met een onjuiste spatie geschreven! Brrr.

Voor mij geen Zon Bastion. Laat mij maar wonen in de Ravelijn, de Donjon of de Parados. Dat zijn tenminste stoere namen die de tand des tijds overleven!

Annie M.G. Schmidtstraat 100

2011-05-20T13:50:00.005+02:00

Vandaag is het precies honderd jaar geleden dat Annie M.G. Schmidt geboren werd. Dat wordt op allerlei plekken in het land gevierd met feestelijkheden, tentoonstellingen en andere activiteiten.

Annie M.G. Schmidt is bijzonder populair als schrijfster van kinderboeken, gedichten, liedjes, toneelstukken, musicals en stukken voor radio en televisie. Kun je die populariteit ook terugzien in de straatnaamgeving? Jazeker. De naam ' Annie M.G. Schmidt' lijkt zich met die voorletters weliswaar niet heel erg goed te lenen voor een overzichtelijke, makkelijk te schrijven straatnaam, maar er zijn toch in het hele land straten naar haar genoemd. En terecht.

Er zijn nogal wat steden en dorpen met een Annie M.G. Schmidtstraat, van Amsterdam tot Zutphen, van Alkmaar tot Voorschoten en Wageningen, en van Oud-Beijerland tot Hasselt in België. Vaak liggen die straten in een schrijversbuurt. In Almere, Grootebroek en Woerden bestaat een Annie M.G. Schmidtweg. In Voorschoten en Berkel en Rodenrijs hebben ze een Annie M.G. Schmidtlaan. In Berkel en Rodenrijs - waar Annie M.G. Schmidt nog heeft gewoond - hebben ze trouwens ook nog een Annie M.G. Schmidtpad, net als in Culemborg.

In Kapelle (in Zeeland) komt zelfs een Annie M.G. Schmidtsingel - toch wat sjieker dan gewoon een straat of weg. Maar daar is ze dan ook geboren. Zoals je mag verwachten, hebben ze daar extra hun best gedaan om haar te eren: er wordt zelfs een hele Annie M.G. Schmidtwijk ontwikkeld! De wijk krijgt bijzonder originele straatnamen zoals 'Floddertje', 'Petteflet', 'Krullevaar', 'De Stampertjes', 'Smeerkees' en 'Minoes'. Zou jij willen wonen aan 'De Stampertjes 14' of 'Jip en Janneke 8'? Ik twijfel nog, maar misschien ben ik wel ouderwets.

In Gorinchem hebben ze al langer een Annie M.G. Schmidtwijk. Daar hebben ze ook 'Jip en Janneke' en 'Minoes', maar ook een aantal straatnamen die ze in Kapelle niet bedacht hebben. In Gorinchem kun je bijvoorbeeld wonen in straten zoals 'Abeltje', 'De Lapjeskat', 'Dikkertje Dap' of 'Schaap Veronica'. Lijkt me een mooi adres voor een notaris of zo: 'Schaap Veronica 212'.

De Petteflet... daar zou ik later nog wel eens willen wonen. Het liefst in het torentje natuurlijk.

Alle goede dingen in drieën

2011-04-09T16:18:00.003+02:00

Sommige mensen hebben de pech dat ze in een straat wonen waarvan je de naam regelmatig weer moet spellen. Je zult maar in de 'Burgemeester Le Fevre de Montignylaan', de 'Bartoutszate' of de 'Biallosterskilaan' wonen. Ik vraag me wel eens af of mensen die in zulke straten wonen minder bekeuringen krijgen, simpelweg omdat de agenten het niet aandurven om de straatnaam op te schrijven en dus kiezen voor het gemakkelijke "ik zie het voor één keer door de vingers"...

Als je als bordenmaker een straatnaambord moet maken voor een straat met een moeilijke naam laat je natuurlijk alles twee keer controleren. Behalve dan in Almere. Daar moest een bord worden gemaakt voor de 'Chicagostraat' - op zich toch niet zo'n heel moeilijke naam. De aannemer liet echter bordjes maken met daarop 'Chigacostraat'. Pas toen de borden in de straat waren opgehangen, viel het iemand op dat de naam niet helemaal goed gespeld was. De gemeente gaf de aannemer de opdracht om nieuwe borden te maken. Dat zou toch een extra reden moeten zijn om even goed op de spelling te letten. Maar de bordenmaker maakte er in tweede instantie 'Chigagostraat' van. Weer niet goed.

Alle goede dingen gaan in drieën. Hopelijk geldt dat ook voor de straatnaambord van de Chicagostraat.

(bron: Webregio)

Etymologie van de straat

2011-03-20T15:25:00.006+01:00

Bij straatnamen gaat het vaak om het eerste deel. Straten zijn genoemd naar beroemde personen, historische bestemmingen of moderne thema's. Over het tweede deel van de straatnamen - de achtervoegsels - is echter ook veel interessants te vertellen. Ik zet de belangrijkste achtervoegsel eens op een rij.

Baan - weg of pad. Een baan is van oorsprong een vrijgemaakte plek of doorgang, een route die open is gemaakt zodat je erdoor kunt rijden of lopen. Vergelijk dit met de uitdrukking 'een weg banen', waarin 'banen' zoiets als 'slaan' betekent. Leuk om te weten: van de oorspronkelijke wortel *ban- zijn een heleboel talen woorden afgeleid die allemaal met moord en doodslag te maken hebben.
(Een baan wordt vaak als sportterm gebruikt. Je hebt bijvoorbeeld wielerbanen, atletiekbanen en ijsbanen. Van schaatsenrijders die vroeger geen lange vermoeiende tocht op natuurijs durfden te maken maar liever op de ijsbaan bleven, werd gezegd dat ze een baantje gingen rijden. Daaruit ontstond de zeemansterm 'baantje' voor een lichte betrekking bij het zeewezen die vrijstelling gaf van de vermoeiende en drukke werkzaamheden aan boord van een schip. En daar hebben we dan uiteindelijk de andere moderne betekenis van 'baan' (werk, betrekking) aan te danken.)

Boulevard - voorname, brede straat. Is ontleend aan het Franse 'boulevard', dat op zijn beurt weer is ontleend aan het Middelnederlandse 'bolwerk'. Dat was oorspronkelijk een - met hout versterkt - verdedigingswerk. De Fransen namen dat woord over en verruimden de betekenis tot 'wandelplaats op de oude wallen van een vesting'. In de tweede helft van de 18e eeuw werden in Parijs voor het eerst voorname brede straten aangelegd die naar het centrum van de stad leidden, en die 'boulevard' werden genoemd. Daar ontlenen we in het Nederlands dan weer de huidige betekenis aan.

Dreef - brede landweg. Oorspronkelijk was dit de benaming voor wegen waarover men vee drijft (of letterlijk dreef). Het is verwant met het Engelse 'drive', dat als werkwoord oorspronkelijk ook 'drijven' betekende.
(Als je op dreef bent, ben je letterlijk (vee) aan het drijven. Dan ben je dus gewoon lekker bezig.)

Gracht - straat langs een gegraven waterloop. Een gracht is een gegraven kanaal. Net als 'graf' is het afgeleid van het werkwoord 'graven'. Als variant komt ook 'grift' voor. Van oorsprong was het dus de benaming van de waterloop, later ook van de weg ernaast.
(De bekendste gracht van Delft is de Oude Delft. Zoals 'gracht' afgeleid is van 'graven', is 'Delft' afgeleid van 'delven' dat dezelfde betekenis heeft.)

Hof - omsloten ruimte. Het woord 'hof' komt al meer dan duizend jaar in onze taal voor in de betekenis 'omsloten ruimte, tuin, verblijfplaats'. Het is dus altijd een ruimte die afgeschermd of omheind is. We kennen het woord tegenwoordig ook in enkele vaste samenstellingen zoals kerkhof en doolhof.
(Uit de oorspronkelijke betekenis heeft het woord zich ook ontwikkeld tot 'huis van adel, koningshuis' en 'rechtbank'.)

Kade - straat op een oeverwal. Het woord is ontleend aan een Keltisch woord voor 'afscheiding, omheining' en het is in die betekenis verwant met ons woord 'haag'. Uit de oorspronkelijke betekenis is in de loop der tijd de betekenis ontstaan van 'smalle aarden oeverwal aan een rivier' en 'los- en laadkade in een haven'. De gelijkenis met het Franse woord 'quai' is geen toeval.
(De d in 'kade' is ontstaan uit hypercorrectie. Een woord als 'goede' werd in de loop der tijd verslonst tot 'goeie', en mensen die juist netjes wilden spreken gingen nadrukkelijk 'goede' zeggen. Zo werd 'vloeien' ten onrechte gecorrigeerd tot 'vloeden', en 'kaai' tot 'kade'.)

Laan - weg met bomen. Men is niet zeker over de herkomst van dit woord, maar het zou verwant kunnen zijn met het Griekse 'elaúnein' dat '(voort)drijven' betekent. In dat geval is een laan dus eigenlijk een soort dreef (of andersom). Het is in ieder geval verwant met het Engelse 'lane'. In het Middelnederlands was de betekenis algemeen 'zijweg, weg die een bepaalde eindbestemming met een hoofdweg verbindt' (zoals een 'oprijlaan'). Daaruit ontstond ook de betekenis 'perceelscheiding', waarbij die scheiding niet altijd uit een weg bestond maar wel een bomenrij had. De huidige betekenis 'weg met bomen' is nog helemaal niet zo oud.

Pad - smalle weg. De etymologie is niet helemaal zeker, maar er is voldoende reden om aan te nemen dat het woord een héél oude oorsprong heeft. Verwante woorden zijn bekend uit het Engels, Duits, Grieks, Sanskrit, Perzisch en andere talen.

Plaats - plein, plek. Het woord is ontleend aan het Oudfranse 'place' dat 'plaats, plek, ruimte' betekende. Hieruit ontwikkelde zich de huidige betekenis van 'plein'. Het Franse woord vindt zijn oorsprong in het Latijn 'platea' ('brede straat, binnenplaats'), dat op zijn beurt ontleend is aan het Griekse 'plateia' ('plat, breed, ruim'). Een plaats is dus letterlijk een platte ruimte.

Plein - open ruimte in de bebouwde kom. We hebben dit woord in het Nederlands ontleend aan het Oudfranse 'plain' ('vlakte'), dat zich heeft ontwikkeld uit het Latijnse 'planum'('vlakte, oppervlakte'). In het Nederlands heeft zich hieruit de betekenis 'open ruimte in de stad' ontwikkeld. In het Middelnederlands werd hiervoor meestal nog het woord 'plaetse' gebruikt.

Singel - rondweg, stadsgracht. Het woord singel betekende ooit zoiets als 'grenslijn'. Het is ontleend aan het Oudfranse 'sengle' (of 'cengle') dat staat voor een 'omheining van een stad'. Dat is op zijn beurt dan weer ontwikkeld uit het Latijnse werkwoord 'cingere' dat 'omgorden' betekent. Oude Nederlandse steden hadden bijna altijd een gracht als een gordel om de stadsmuur lopen. Vandaar dat het woord in het Nederlands 'stadsgracht' kon gaan betekenen.

Steeg - smalle (zij)straat. Het woord 'steeg' is etymologisch verwant met 'stijgen'. Een pad dat van de rivieroever omhoog liep naar de dijk werd een 'steeg' genoemd. Van oorsprong kwam de naam vooral op het platteland voor, maar de in de loop der tijd werd het steeds meer een typische benaming voor een smalle zijstraat in een stad of dorp.

Straat - verharde weg. De naam komt van het Latijnse 'via strata' dat 'geplaveide weg' betekent. 'Strata' is daarin een vervoeging van het werkwoord 'sternere' dat 'plaveien, uitspreiden en effenen' betekent. Ooit gebruikte men nog de term 'straatweg', maar dat is kortweg 'straat' geworden. En een straat is dus letterlijk 'verhard'.
(In de betekenis 'zee-engte' heeft het woord 'straat' overigens een andere oorsprong. Het is een verbastering van het Engelse 'strait' dat 'nauw' betekent en duidt op de smalle doorgang.)

Weg - pad, straat. Voor de oorsprong van dit woord moeten we bijzonder ver terug. Het is een afleiding van de Indo-Europese wortel van het werkwoord 'wegen' in de oorspronkelijk betekenis 'vervoeren, rijden'; vergelijk het met ons werkwoord 'bewegen'. Daaruit is de ruimtelijke betekenis 'route waarover men reist' ontstaan.
(Bronnen wijzen erop dat er in het jaar 838 op de Veluwe als een 'Uuaganuuega' (Wagenweg) was.)

(Bron: o.a. etymologiebank.nl.)

Wonen in een televisie

2011-03-01T15:09:00.005+01:00

Waar zit in de televisie de ionenvalmagneet? Nou, dan begin je bij het elektronenkanon. Linksaf bij de kathodestraalbuis. Dan ga je door de diode en daarna buig je rechtsaf bij de afbuigspoel. Bij het schaduwmasker ga je rechtdoor naar het schaduwmasker. En dan zie je de ionenvalmagneet vanzelf liggen. Kan niet missen. En anders moet je het daar nog maar eens vragen.

Een dergelijke instructie kun je vanaf volgend jaar ook krijgen als je in de Eindhovense wijk Strijp R naar de housewarming van familie of vrienden gaat. Strijp R is een voormalig industrieterrein, waar Philips in de tweede helft van de vorige eeuw televisies produceerde. Nu wordt de wijk herontwikkeld tot een woonwijk, waarin een aantal belangrijke beeldbepalende gebouwen behouden blijven. Het leek dus wel een leuk idee om de straatnamen ook de laten verwijzen naar de oude industrie in dit gebied. Het college van B en W heeft onlangs ingestemd met het plan om 18 straatnamen in de wijk te noemen naar onderdelen van de televisie. De bewoners van de nieuwe wijk wonen straks aan Schaduwmasker, Afbuigspoel, Kathodestraalbuis, Maskerdoos, Diode, Elektronenkanon of Ionenvalmagneet, aangevuld met het achtervoegsel -straat, -laan en -plein.

Kathodestraalbuisplein, Ionenvalmagneetlaan en Elektronenkanonstraat... ik moet er toch nog even aan wennen.

('Strijp R' is trouwens het derde terrein dat destijds in Strijp werd ontwikkeld. De eerste twee heetten 'Strijp S' en 'Strijp T'. Ze volgden dus gewoon de letters van het woord 'strijp'. Het vierde terrein had waarschijnlijk 'Strijp IJ' moeten gaan heten.)

Where The Streets Have Your Name

2011-02-21T23:10:00.003+01:00

Het is natuurlijk leuk als er een straatnaam naar je genoemd wordt. Maar laten we eerlijk wezen: de meeste mensen is die eer niet gegeven. En als het al gebeurt dan is dat meestal pas na hun dood. Veel gemeenten in Nederland hanteren de regel dat iemand tien jaar dood moet zijn voordat er een straat naar mag worden genoemd. Dat is gewoon om te voorkomen dat men zich te veel door de waan van de dag laat leiden. Je hebt de meeste kans om tijdens je leven een straat naar je genoemd te krijgen als je lid bent van het koningshuis, of als je een gouden Olympische medaille haalt.

Misschien is het makkelijker om het om te keren: je kunt ook op zoek gaan naar straten die toevallig jouw naam dragen. Dat kan bijvoorbeeld met de website Where The Streets Have Your Name. Daar hebben ze een database aangelegd met plaatsen, straten en dingen in de wereld. Je kunt in die database zoeken door je voornaam in te vullen, en dan toont hij alle vondsten op de kaart. Heet je bijvoorbeeld 'Roger' en vul je je naam in het zoekveld in, dan reis je binnen de kortste keren van de Roger Road in Wisconsin (USA), via Roger Street in City of Rockingham (Australië), Roger Road in Ottawa (Canada) en Roger Avenue in Akron, Ohio (USA) naar Roger Street in Johannesburg (Zuid-Afrika). Dichter bij huis kun je langs in de Rue Roger in Saint-Maur-des-Fossés in Frankrijk.

De database is trouwens erg Amerikaans. Als je een typisch Nederlandse naam hebt zoals 'Pieter' dan worden er helemaal geen straatnamen gevonden. Dan moet je toch maar zelf op zoek naar straatnamen met je naam erin. Of wachten tot tien jaar na je dood.

Hoe oud is de weg naar Kralingen?

2011-02-03T12:52:00.001+01:00

"Dat is zo oud als de weg naar Kralingen", zo kun je wel eens mensen horen zeggen als ze het over iets hebben dat echt heel oud is. Maar waar ligt die 'weg naar Kralingen' en hoe oud is die dan wel niet?

Kralingen is best oud. De eerste heren van Cralingen woonden in Slot Honingen, dat waarschijnlijk in de eerste helft van de dertiende eeuw is gebouwd in opdracht van Hugo van Cralinghen. In 1688 werd het gebied verkocht aan de stad Rotterdam. Het oude Kralingen is helemaal verdwenen. Door de turfwinning kwam het op een smalle strook land tussen de plassen te liggen en in de achttiende eeuw raakte het oorspronkelijke dorp ontvolkt. Een eeuw later werd een groot deel van het gebied weer drooggelegd en ontstond de Prins Alexanderpolder. Van het oorspronkelijke dorp is alleen de begraafplaats 'Oud-Kralingen' nog over.

Als Kralingen zo oud is, dan zal er vast ook een hele oude weg naar Kralingen zijn. En dat moet dan wel de spreekwoordelijke 'weg naar Kralingen' zijn. In het boek Spreekwoorden en zegswijzen schreef A. de Cock in 1908: "[in Kralingen] vindt men een zeer ouden weg, die waarschijnlijk dagteekent uit den tijd der Romeinen". Maar in Rotterdam is helemaal nooit een Romeinse weg aangetroffen. Anderen herleiden de uitdrukking tot de pelgrimstocht naar Kralingen. Daar stond namelijk een kapel die eeuwen geleden werd bezocht door vrome vissers, kort voordat ze op haringvangst gingen. Er is in Rotterdam wel een Kralingseweg, maar die naam is pas in 1895 officieel vastgesteld. In een oorkonde uit 1379 is echter ook al sprake van "land ... strekkende tot Cralingewech". Maar waar zou die weg dan liggen? Veel mensen houden het erop dat 'de weg naar Kralingen' lag op de plek waar nu de 's-Gravenweg ligt, die loopt van Nieuwerkerk aan den IJssel via Capelle aan den IJssel naar de Rotterdamse wijk Kralingen.

Overigens zijn er een heleboel dorpen en steden waar 'spreekwoordelijke wegen' naartoe lopen. Sommige mensen hebben het over "zo oud als de weg naar Rome" of "de weg naar Jeruzalem", in Heerlen gaat het meestal over "de weg naar Keulen" of "de weg naar Aken" en in Amsterdam had men het vroeger over "zo oud als de weg naar Jakarta". De oudste vorm waarin de uitdrukking voorkomt is echter simpelweg "zo oud als de weg" - zonder bestemming dus. Zo is de uitdrukking bijvoorbeeld al opgenomen in de Adagia van Reyer Gheurtz uit 1552. Later ging men daar plaatsnamen aan toevoegen, en 'Kralingen' was er daar dus één van.

Leuker kunnen ze het niet maken

2011-01-26T22:16:00.001+01:00

In Ruisbroek - een dorp in de Belgische provincie Antwerpen - heeft men al meer dan twintig jaar een wijk met de vrolijke naam 'Leuk'. Al vanaf het begin hebben de huizen in de wijk ook als straatnaam 'Leuk'. Alle huizen zijn gewoon van 1 tot 94 doorgenummerd.

Eind vorig jaar kondigde het gemeentebestuur aan dat delen van de wijk andere straatnamen moesten gaan krijgen. Er zijn in de afgelopen twintig jaar nogal wat huizen bijgebouwd en daardoor staan de huisnummers niet meer in een logische volgorde. Voor de hulpdiensten, de postbode en bezoekers is het daardoor niet altijd gemakkelijk om het juiste huis te vinden.

De bewoners wilden hun leuke straatnaam niet graag kwijt en 39 van hen dienden een officieel bezwaar in tegen de straatnaamwijziging. Ze kwamen met allemaal creatieve oplossingen. Waarom wordt er niet toch gewoon gekozen voor een eenvoudige hernummering van de huizen? Waarom wordt er niet een superhandig kleurensysteem gebruikt om de boel wat duidelijker te maken? En beseft men bij de gemeente wel dat er straks misschien wel vijf keer een huisnummer 4 voorkomt in één wijk - hoe onduidelijk is dat wel niet..!?

Een gewone hernummering loste volgens het gemeentebestuur de problemen niet op, omdat de wijk nogal groot is en er verschillende doodlopende stukken tussen zitten. En dus moesten er nieuwe straatnamen komen. De straatnaam 'Leuk' blijft wel behouden voor de oneven nummers van 1 tot en met 21 en voor de even huis nummers van 2 tot en met 8. Maar de bewoners van de andere huisnummers wonen sinds het begin van deze maand in een straat met de naam 'Klein broek', 'Fransveld', 'Engelse hoek' of 'Hoogveld'. Dat is inderdaad minder leuk.

Leuker kunnen ze het in Ruisbroek niet maken... wel makkelijker.

Geen woorden maar daden

2011-01-19T23:51:00.003+01:00

De meeste steden hebben als regel dat er pas een straatnaam naar iemand genoemd wordt als die persoon meer dan tien jaar geleden overleden is. Maar het kan ook sneller.

Op 4 januari 2011 overleed voetballer Coen Moulijn. Een dag na het overlijden van de oud-Feyenoorder werd er in Rotterdam al over gesproken dat er een straat of plein naar hem zou moeten worden vernoemd. "Hij is een legende die voor altijd is verbonden aan de Maasstad", aldus burgemeester Aboutaleb, "Hij staat symbool voor de Rotterdamse mentaliteit: geen woorden, maar daden."

RTV Rijnmond zette meteen een poll online waar bezoekers konden stemmen welke bestaande straat ze naar Moulijn zouden willen noemen. Een paar opties: de Coolsingel zou voortaan Coensingel kunnen heten, of de Lijnbaan zou hernoemd kunnen worden naar Coenmoulijnbaan. Iemand stelde ook voor om de Maastunnel om te dopen tot Coentunnel - die hebben ze in Amsterdam immers ook eentje. De gemeente Rotterdam liet echter weten het liefst een nieuwe straat naar de Feyenoord-legende te vernoemen, omdat het veranderen van een bestaande straatnaam teveel administratieve rompslomp zou geven.

Kort daarna maakte de gemeente Rotterdam bekend dat er toch een bestaande weg hernoemd gaat worden. De weg die naast stadion De Kuip ligt gaat binnenkort de Coen Moulijnweg gaat heten. Nu heet die weg nog de Marathonweg. De supportersvereniging van Feyenoord is zeer blij met de aanstaande naamsverandering. "Wij zijn zeer vereerd dat wij straks zijn gevestigd aan de weg met de naam van de grootste voetballer die Feyenoord heeft gekend. Tevens is het van oudsher de weg waarover duizenden supporters de weg naar het stadion vinden. Kan dus niet mooier", aldus de voorzitter van de supportersvereniging.

Het komt wel vaker voor dat een sportman kort na het overlijden wordt geëerd met een straatnaam in de stad waar hij zijn grootste prestaties heeft geleverd. De Duitse stad Hannover doopte in dezelfde week een straat in de buurt van het voetbalstadion om tot de Robert-Enke-Straat. Robert Enke was vanaf 2004 keeper bij Hannover 96 en kwam acht keer uit voor het Duitse nationale team. Hij pleegde een jaar geleden op 32-jarige leeftijd zelfmoord. De stad Hannover had in november op de eerste sterfdag van Enke al aangekondigd een straat naar hem te noemen en heeft nu dus de daad bij het woord gevoegd. Een deel van de weg naar de AWD-Arena is nu vernoemd naar de voormalige doelman. De burgemeester van Hannover bevestigde dat het heel uitzonderlijk is dat iemand zo kort na zijn dood al een eigen straat krijgt. "Maar hij was dan ook een bijzonder mens, die ons allen beroerd heeft."

Te veel of te weinig: 'te' is nooit goed

2011-01-05T11:11:00.001+01:00

Het is soms nog een hele puzzel als een hele nieuwe buurt of wijk van straatnamen voorzien moet worden. Vaak bedenkt men eerst een thema voor de wijk dat de straatnamen verbindt. Maar zo'n thema moet natuurlijk wel genoeg namen bieden.

Je kunt wel bedenken dat je een nieuwe buurt met vijf straten naar de windstreken gaat noemen, maar daar zijn er maar vier van: noord, oost, zuid en west. Wat doe je dan met die vijfde straat? Daar kun je vast wel iets voor bedenken, maar dat komt al snel gekunsteld over. Je kunt wel verzinnen dat je de straten in die wijk gaat noemen naar de planeten in ons zonnestelsel, maar welke planeten laat je dan ongebruikt? En als je dan in al je wijsheid een thema kiest waar precies vijf namen bij horen (bijvoorbeeld iets met de Grote Vijf), dan zul je zien dat er een paar jaar later nog een extra straat wordt aangelegd. Hoe ga je die zesde dan noemen?

De gemeente Aalten had ook zo'n probleem. Eind 2010 werd bekend dat B&W van Aalten - ondanks herhaalde verzoeken - hebben besloten om geen straatnamen te vernoemen naar Britse militairen die er in de Tweede Wereldoorlog zijn gesneuveld. En ook niet naar mensen uit het verzet. Aalten is door de Britten bevrijd. Al in 2005 kregen B&W de vraag om straatnamen te noemen naar zeventien Britse militairen en zeven mensen uit het verzet. Het leek een mooi eerbetoon. Maar B&W het antwoord op die vraag is negatief. De belangrijkste reden is dat er niet genoeg straten zijn om alle namen te noemen. Als daardoor een keuze zou moeten worden gemaakt, vreest het college de discussie "wie wel en wie niet?" Dat geldt ook voor mensen die in het verzet zaten: die groep is namelijk moeilijk precies af te bakenen. Om niemand uit te sluiten heeft Aalten gekozen voor de neutrale straatnamen 'De Bevrijding' en 'Het Verzet'.

Zo leer je nog eens wat!

2010-12-28T10:41:00.002+01:00

Als ik door een onbekende stad loop, kijk ik altijd mijn ogen uit met al die vreemde straatnamen. Ze vertellen wat over de geschiedenis van de stad of het thema dat voor de wijk gekozen is. Ik ga me dan vanzelf dingen afvragen. Wat zijn Faverolle en Australorp voor dingen? Wie waren Jacob Abels en Peerke Donders? Wat weten we van de Azuurvlinder? En wie of wat was Samus Aran?

Soms hebben straatnaamborden onderschriften. Die geven antwoord op al mijn vragen. In de gemeente Beuningen heeft men vorige week besloten dat het antwoord op mijn vraag er voortaan meteen wordt bijgeleverd als er een nieuwe straat wordt gedoopt. De straatnamencommissie heeft voorgesteld om op de straatnaambordjes voortaan een onderschrift toe te voegen, en zo gaat het ook gebeuren. Een nieuwe straat in de Bongerd-zuid in Winssen gaat bijvoorbeeld 'Karmijn' heten. Daarbij komt de vermelding: "Appelras van fruitveredelaar Ir. P. de Sonnaville 1917-1995". Voor uitbreidingsplan Keizershoeve I aan de rand van Ewijk waren al namen bedacht. Bij de zeven Romeinse aanduidingen wordt nu ook een Nederlandse vertaling opgehangen. Zo wordt uitgelegd dat Forum marktplein betekent, Atrium Latijn is voor hal, een Fossa een gracht, een Culina een keuken en een Taberna een herberg is.

Kijk, weer wat geleerd!

Het ontstaan van het Oudelaanmolenslootpad

2010-12-16T23:44:00.002+01:00

De oudste bebouwing van Delft staat op een verhoogde kreekwal. Men vermoedt dat daar in de elfde eeuw een grafelijk vroonhof was, een hoeve vanwaaruit de omringende landbouwgronden werden geëxploiteerd. Het Oude Laense Blok is het oudste ontginningsblok in Hof van Delft. De ontginning van dit blok vond in de eerste helft van de elfde eeuw plaats. Een volgende ontginningsblok noemde men vanzelfsprekend het Nieuwe Laense Blok.

Twee straatnamen in Delft danken direct of indirect hun naam aan deze ontginningsblokken van bijna 1000 jaar geleden: de Oudelaan en de Nieuwelaan. De oudst bekende vermelding van de Nieuwelaan dateert uit 1537, maar de laan is veel ouder. Waarschijnlijk werd de naam al in de dertiende eeuw gebruikt. Er werden toen in het gebied rondom Delft nieuwe afwateringskanalen gegraven.

In tegenstelling tot Nieuwelaan was er lange tijd geen straat in Delft met de naam Oudelaan. Er was wel een Oudelaanmolen. Dat was de oudste molen van de Zuidpolder, die al in de vijftiende eeuw in gebruik was. De molen stond aan een sloot: de Oudelaanmolensloot. In de jaren 1960 werd het sportpark aan de Schoemakerstraat 'Oudelaan' genoemd en toen kwam er dus alsnog officieel een Oudelaan in Delft. Dertig jaar later moest dit sportpark plaatsmaken voor bedrijventerrein Delftechpark, en de naam 'Oudelaan' dreigde alweer verloren te gaan. Men heeft toen besloten om die naam te geven aan het fietspad dat rondom het bedrijventerrein liep en dat nog naamloos was.

Een Oudelaan, een Oudelaanmolen en een Oudelaanmolensloot... dat is een mooie reeks. Maar dat is nog niet alles! Dit jaar heeft men een fietspad aangelegd langs de Oudelaanmolensloot. Dat pad heet sinds kort officieel het Oudelaanmolenslootpad - een naam die bijna net zo lang is als het pad zelf.

Er gaan verhalen dat er vroeger aan het begin van de Oudelaanmolensloot een poort stond: de Oudelaanmolenslootpoort. Of het waar is, weet ik niet. Maar het kleine stukje tussen de Schoemakerstraat en het Oudelaanmolenslootpad heeft officieel nog geen naam. Om bij het pad te komen, moet je door het hek van TNO. Dat zouden ze best de Oudelaanmolenslootpoort kunnen noemen...

De kromme lijn van Crommelin

2010-11-23T18:37:00.004+01:00

In 1839 werd in Nederland de eerste spoorlijn geopend: de lijn van Amsterdam naar Haarlem. Een paar jaar later werd de lijn doorgetrokken naar Leiden. Op een landgoed bij Heemstede woonde Mr. Aarnoud Hendrik van Wickevoort Crommelin, heer van Berkenrode. Deze baron wilde erg graag dat Heemstede een eigen station zou krijgen aan de spoorlijn van Haarlem naar Leiden. De spoorwegen wilden dat echter niet. Daar wilde men het aantal stations langs de lijn juist beperkt houden, omdat de trein anders veel te vaak zou moeten stoppen. Natuurlijk was Crommelin onaangenaam verrast toen hij ontdekte dat er ondanks al zijn inspanningen geen station in Heemstede kwam, terwijl er op vijf andere plekken wel een klein stationnetje werd gebouwd. Crommelin zinde op wraak.

Toen het spoor vanuit Leiden een paar jaar later werd doorgetrokken naar Rotterdam, kocht hij samen met wat vrienden voor 200 gulden een stuk grond bij Delft: het Laantje van Van der Gaag. Ze hadden dat stuk grond natuurlijk niet zo maar uitgekozen: het lag precies op de plek waar de spoorlijn naar Rotterdam zou moeten komen. Crommelin en zijn vrienden wilden de grond zo graag hebben dat ze er 200 gulden voor betaalden, terwijl de waarde maar op 100 gulden werd geschat. Crommelin deed de spoorwegen een aanbod: ze konden de grond kopen voor 200 gulden, maar dan moesten ze wel alsnog een station aanleggen in Heemstede.

De spoorwegen lieten zich echter niet chanteren door de baron. In plaats daarvan begonnen ze een onteigeningsprocedure. Ze konden het resultaat daarvan alleen niet geduldig afwachten, want de rest van de spoorlijn naar Rotterdam was al bijna klaar. En dus bedacht ingenieur Frederik Willem Conrad in 1847 een ingenieus hulpspoor dat helemaal om het stuk grond van Crommelin heen liep. Het kostte wat moeite, maar zo konden op 3 juni 1847 de eerste treinen rijden. De treinen moesten op dit bochtige stuk wel heel langzaam en voorzichtig rijden. Conrad liet voor de mensen rondom de spoorlijn waarschuwingsborden plaatsen met het opschrift "Wacht u voor de Kromme Lijn", een subtiele verwijzing naar 'Crommelin'.

Na een paar dagen gaf Crommelin het op. Hij bood de grond gratis aan, in ruil voor een station bij Heemstede. Maar toen de spoorwegen daar niet op ingingen, nam hij zijn verlies en stelde hij de grond gratis beschikbaar. Nog diezelfde nacht werd het spoor in een rechte lijn doorgetrokken. De 'kromme lijn' heeft uiteindelijk maar vier dagen bestaan. En Heemstede kreeg pas vele jaren later een station, in 1876.

Wat heeft dit hele verhaal nu te maken met straatnamen? Welnu, toen in 1994 een nieuwe woonwijk op deze locatie werd gebouwd, werden en drie van de nieuwe straten de Crommelinlaan, de Laan van Van der Gaag en de Conradlaan genoemd. Een mooie manier om dit bijzondere stukje spoorweggeschiedenis precies een deze plek te herdenken.

Een leuk detail is dat op dit moment in Delft een spoortunnel wordt aangelegd die onder de grond van Van der Gaag loopt. Dat was een oplossing die Conrad in 1847 nog niet had kunnen bedenken...

Zie ook: Wikipedia en Spoorzoeken

Een straat voor Super Mario Bros

2010-11-11T23:16:00.005+01:00

Het leek er even op dat alle 68 straten in de nieuwbouwwijk Arcosur (in de Spaanse stad Zaragoza) 'gewoon' genoemd zouden worden naar bekende monumenten, hotspots uit de Pyreneeën en barokke componisten. Maar toen stelden enkele leden van de bewonersvereniging voor een deel van de straten te noemen naar bekende computerspellen. Die spellen maken tegenwoordig namelijk net zozeer onderdeel uit van onze cultuur als die componisten dat driehonderd jaar geleden deden, zo redeneerden zij. En de gemeenteraad van Zaragoza ging daarmee akkoord: twaalf straten in de wijk mochten de naam van een computerspel krijgen.

Bij een onderzoek onder de bewoners bleek dat 80 procent graag zou willen dat een straat genoemd zou worden naar Super Mario Bros. En zo geschiede. Vorige week werd onder grote publieke belangstelling de Avenida Súper Mario Bros geopend, een straat van bijna een kilometer lang. De straat zou oorspronkelijk worden genoemd naar Johann Pachelbel, een componist uit de barokperiode. Langs de straat werd een anderhalve meter hoog beeld onthuld van Super Mario in de lokale klederdracht.

Voor de twaalf straatnamen is speciaal gezocht naar spellen die niet of nauwelijks gewelddadig zijn. De overige elf straatnamen in de buurt zullen worden genoemd naar The Sims, Sonic the Hedgehog, The Legend of Zelda, Age of Empires, Prince of Persia, Gran Turismo, Space Invaders, Final Fantasy, Samus Aran en Tetris. Ik ben persoonlijk vooral benieuwd naar de vorm van de straatstenen in de Tetrisstraat...

Het zijn overigens niet de eerste straatnamen in de wereld die naar populaire computerspellen zijn genoemd. In maart van dit jaar werd bijvoorbeeld bekend dat er in Derby een straat is genoemd naar Lara Croft. Zij kreeg bij een verkiezing in Derbij 89 procent van de stemmen.

Oude namen, grote letters, nieuwe borden

2010-10-07T00:08:00.003+02:00

In New York gaan ze de komende jaren alle straatnaambordjes vervangen. Niet omdat alle straatnamen veranderen of omdat er fouten op staan. Nee, de bordjes worden vervangen omdat het huidige lettertype niet voldoet aan de nieuwe federale regels.

Op alle bordjes in de stad staan de straatnamen nu nog in hoofdletters. Maar volgens de nieuwe regels van de Federal Highway Administration moeten de bordjes voortaan in kleine letters met beginkapitalen worden geschreven. 'BROADWAY' wordt dus 'Broadway' en 'PERRY AV' wordt 'Perry Av'. Volgens de Federal Highway Administration zijn de nieuwe bordjes goed voor de verkeersveiligheid, doordat chauffeurs namen die in kleine letters zijn geschreven sneller kunnen lezen. Bovendien reflecteren de bordjes beter, zodat de teksten in het donker nog eens extra beter te lezen zijn. En sommige mensen vinden de nieuwe schrijfwijze ook gewoon mooier.

De nieuwe regel om hoofd- en kleine letters te gebruiken is in 2003 ingevoerd, maar steden hebben tot 2018 de tijd gekregen om helemaal aan de regels te voldoen. In New York zijn ze maar vast begonnen met het vervangen. Nou staan er ongeveer 250.000 straatnaambordjes in New York en het kost 110 dollar per stuk om die te vervangen. Alles bij elkaar kost deze operatie dus ongeveer 27,5 miljoen dollar.

Veel New Yorkers zijn woedend vanwege deze enorme geldverkwisting. Een zinloze actie... "van onze belastingcenten!" Maar volgens vertegenwoordigers van de stad valt dat allemaal wel mee. De stad krijgt altijd al een flinke som gelds uit de staatskas om bordjes te repareren en te vervangen. En de bordjes hebben gemiddeld een levensduur van ongeveer 10 jaar, dus de meeste bordjes zouden de komende jaren sowieso al vervangen moeten worden.

Het is de bedoeling dat er aan het eind van dit jaar al 11.000 bordjes vervangen zijn.

Bron: Daily News

Waar ik woon? Dat kan ik u niet zeggen.

2010-09-23T16:37:00.002+02:00

Aan nieuwe straatnamen worden een aantal eisen gesteld. Een daarvan is dat de naam goed uitspreekbaar is. Daar zijn ze in Barneveld nu ook achter.

In Barneveld wordt gewerkt aan een hele nieuwe wijk: Veller II. Bij Barneveld denkt iedereen aan kippen en eieren, en dus leek het wel een goed idee om straten te noemen naar kippenrassen. Begin augustus stemden burgemeester en wethouders daarom mede op voordracht van het Nederlands Pluimveemuseum in met de naamgeving voor zeventien nieuwe straten. De ontsluitingsweg voor de wijk heet nu Hoenderlaan en de zestien andere straten werden voorzien van exotisch klinkende namen als Phoenixlaan en Wyandottelaan. Dit omdat de kippennamen verwant zijn aan de familie van de hoenderachtigen.

Vier namen zijn nu echter geschrapt. Deze bleken nauwelijks in één keer goed uit te spreken te zijn. Het gaat om de Araucanalaan, de Faverollelaan, de Australorplaan en de Sebrightlaan. Probeer ze zelf maar eens hardop uit te spreken, want dan merk je meteen wat het probleem is. Dan is Kippenlaan toch een stuk makkelijker.

Het college neemt binnenkort een besluit over vier nieuwe namen.

Bron: veenendaalsekrant.nl

Als er een straat naar je genoemd is, heb je het pas echt gemaakt

2010-09-22T00:58:00.000+02:00

Vorige week was Jef Rademakers op televisie bij De Wereld Draait Door. Hij vertelde daar over zijn verzameling schilderijen uit de Nederlandse romantiek. Eén van zijn favoriete werken is een schilderij van Jacob Abels.

Hoe beroemd is Jacob Abels? Matthijs van Nieuwkerk zei het zo: "Jacob Abels vind je prachtig. Maar toch is er geen Jacob Abelsstraat!" Jef Rademakers haalde daarop Gerard Reve aan: "Je schrijft een boek... en er gebeurt niks. Als je geluk hebt, wordt er ooit nog eens een straat naar je genoemd. Maar wie weet nu nog wie Tweede Helmers is?" Maar inderdaad: ik heb geen gemeente kunnen vinden met een Jacob Abelsstraat. Ook al heeft hij prachtige stads- en riviergezichten bij maanlicht geschilderd... als er geen straat naar je genoemd is, heb je het toch niet echt gemaakt.

Ik heb trouwens ook geen stad of dorp kunnen vinden waar ze een straat naar Jef Rademakers hebben genoemd.

Massale wijziging van straatnamen in Ieper

2010-09-12T18:09:00.002+02:00

Ik heb wel eens iemand horen zeggen dat straatnaamgeving 'voor de eeuwigheid' is. In Ieper denken ze daar duidelijk anders over. Ruim 120 Ieperse straatnamen ondergaan op 1 januari 2012 een verandering. Gelukkig gaat het in de meeste gevallen alleen maar om kleine details.

De discussie over de Ieperse straatnamen kwam op gang toen het stadsbestuur oude straatnaamborden begon te vervangen door borden met het nieuwe logo. Niet iedereen was echter even enthousiast over die veranderingen. De borden waren niet alleen minder leesbaar, een aantal inwoners fronste ook de wenkbrauwen toen ze merkten dat hun straatnaam gewijzigd was. Zo werden de Lange en de Korte Torhoutstraat plots 'Torhoutsestraat'.

"Sedert 1977 werd de straatnamenlijst niet meer aangepast", zegt schepen Frans Lignel. "En de lijst die toen goedgekeurd was, in een tijdperk waarin nog geen computers waren, bevatte meerdere inconsequenties en spellingsfouten. Bovendien waren er verschillen tussen deze lijst en die van het rijksregister. Het was dan ook hoog tijd om de volledige lijst eens onder de loep te nemen."

De straatnamencommissie heeft de lijst met 518 straatnamen voorgesteld en nu dus voor ruim 120 een wijziging voorgesteld. "Het doel was te komen tot een moderne straatnamenlijst die een evenwicht vindt tussen historische oorsprong, uitspraak en correcte spelling", zegt archivaris Rik Opsommer. "Zo hebben we een vereenvoudiging nagestreefd door ellenlange voornamen en titels bij persoonsgebonden straatnamen achterwege te laten, en door de 'tussen-se' te schrappen bij straten lopend naar steden en dorpen."

De Maarschalk Haiglaan wordt dus voortaan kortweg Haiglaan, de Rijselsestraat wordt Rijselstraat. En zo komen we ook weer tot Lange en Korte Torhoutstraat. En inderdaad, het Guido Gezelleplein wordt voortaan gewoon Gezelleplein. Toponymisch gebonden straatnamen worden nu volgens het hedendaags Nederlands geschreven. Zo wordt Bellewaerdestraat vanaf 1 januari 2012 Bellewaardestraat. En in zes gevallen wordt ook de niet noodzakelijke tussen-s weggelaten. Er is slechts één straatnaam die grondig wijzigt. In Voormezele waren er twee Bartierstraten. Eén ervan wordt nu Dupatinstraat, naar de eerste burgemeester van Voormezele.

Voor de inwoners van straten die van naam veranderen, wijzigt er overigens niet zo veel. Veel van de nieuwe namen werden namelijk in de volksmond al gewoon gebruikt.

Bron: Het Nieuwsblad

Paus weg?

2010-07-20T12:05:00.002+02:00

Het omstreden straatnaambordje van de 'Pastoor Visserstraat' in Vasse is zondagnacht vervangen door het bordje van de 'Pausweg'. De naam van de Pastoor Visserstraat zou worden veranderd, omdat deze is vernoemd naar een van ontucht verdachte pastoor. De straat zou voortaan 'De Boomgaard' gaan heten. Bewoners van de straat waren zeer verrast toen ze vannacht uit het raam keken en het bordje 'Pausweg' zagen hangen. Het straatnaambordje is hoogstwaarschijnlijk als grap opgehangen. In het nabijgelegen buurtschap Hezingen ligt een straat met de naam 'Pausweg'.

Pastoor Visser werkte van 1961 tot zijn overlijden in 1977 in Vasse. In die tijd zouden meerdere kinderen zijn misbruikt door de pastoor. Dat was lang een publiek geheim, maar kwam aan het licht door RTV Oost. Dat de pastoor geëerd wordt met een straat in het dorp was daarom zeer pijnlijk. Na de onthullingen kwam meteen een beweging van slachtoffers en straatbewoners op gang om de straatnaam te veranderen. Dat verzoek is nu door de gemeente ingewilligd. Over een paar maanden wordt de straatnaam officieel gewijzigd.

Bron: De Telegraaf

Schuif gezellig aan

2010-07-07T18:40:00.006+02:00

Sesamstraat? Daar zou ieder kind wel willen wonen! Nou, dat kan. Maar dan moet je wel verhuizen naar Almere of Oosterhout.

Als je een straat zou willen noemen naar het bekende televisieprogramma dan moet je waarschijnlijk eerst toestemming vragen aan de rechthebbenden. Maar een wijk met straten die naar kruiden en specerijen genoemd zijn, dat kan natuurlijk altijd. In Almere ligt de Sesamstraat tussen de Papaverstraat, de Peperstraat, de Weegbreestraat en de Valeriaanstraat. In Oosterhout ligt de Sesamstraat tussen de Korianderstraat, de Nootmuskaatstraat, het Oreganopad en de Kruidenstraat. Tussen al die kruiden maak je toch mooi de blits als je in de Sesamstraat woont. In Enschede ligt trouwens ook nog een Sesamstraat, maar die ligt op een industrieterrein, parallel aan de Handelskade Oost. Daar wil je met je kinderen niet wonen, lijkt me.

Een wijk met straten die écht naar Sesamstraat zijn genoemd... dat lijkt me eigenlijk ook wel leuk. Een Pinopad, een Purkplein, een Tommiestraat, een Ieniemienieweg en een Aartstraat. Dat wordt vast een gezellige wijk. Maar het zal wel weer niet mogen.

Andersom is het ook wel een leuke oefening: wat voor thema's moet je bedenken als je 'stiekem' nog meer straten naar bekende televisieprogramma's wilt noemen? De Klokhuisstraat ligt in de buurt waar de straten naar onderdelen van vruchten zijn genoemd, net als de Bananenschilkade en het Kersenpitpad. De Rondom-tienstraat en de Twee-voor-twaalfstraat zijn natuurlijk in de tijdenbuurt, net als de Kwart-over-achtstraat en de Tegen-zessenstraat. En de Bananasplitstraat zal wel niet ver verwijderd zijn van het Sorbetpad en de Dameblancheboulevard.

Terug naar Almere. Daar hebben ze ook een Jim Hensonstraat. Jim Henson leverde met zijn poppenspel een grote bijdrage aan Sesamstraat. Je kunt in precies een uur lopen van de Jim Hensonstraat naar de Sesamstraat!

Tien jaar

2010-06-23T12:32:00.005+02:00

Als je een straatnaam noemt naar een persoon loop je altijd het risico dat er op een gegeven moment nieuwe feiten boven tafel komen, waardoor de vernoeming ineens niet meer zo vanzelfsprekend is. Veel gemeenten gebruiken daarom de stelregel dat straten alleen vernoemd mogen worden naar personen die al meer dan tien jaar dood zijn. Als er tien jaar na iemands overlijden alleen maar goede verhalen bekend zijn, is er geen reden om de vernoeming nog langer uit te stellen, zo is de gedachte.

Maar tien jaar is niet altijd genoeg. Deze week werd bekend dat de gemeente Tubbergen de straatnaam Pastoor Visserstraat in het dorp Vasse gaat wijzigen. Dat gebeurt op verzoek van een aantal inwoners van het dorp. De pastoor was van 1961 tot aan zijn dood in 1977 in Vasse werkzaam. Onlangs beschuldigden twee toenmalige misdienaars de pastoor ervan dat zij destijds onzedelijk door hem zijn betast. Na een gesprek tussen de burgemeester en de dorpsraad is nu besloten dat de raad zich mag beraden op een nieuwe straatnaam.

Bron: de Volkskrant

Straatnaambord Wall Street geveild

2010-06-19T14:52:00.005+02:00

Het originele straatnaambord van Wall Street wordt binnenkort geveild. Het bord is aan het eind van de negentiende eeuw geplaatst op de kruising van Wall Street met Broad Street, in het centrum van New York.

Het bord is nogal beschadigd door de bomaanslag die op Wall Street plaatsvond op 16 september 1920. Het bord ziet er dus niet meer heel erg nieuw uit, maar dat komt de prijs wellicht alleen maar ten goede. Kenners vinden het lastig om in te schatten wat het bord op zal brengen, want er is een beetje weinig vergelijkingsmateriaal. De echte waarde zal natuurlijk tijdens de veiling worden bepaald door de bieders.

Wat zou dat opbrengen, zo'n straatnaambordje van meer dan honderd jaar oud?

Bron: Nu.nl

Eerste, tweede... derde Werelddreef

2010-06-03T22:11:00.003+02:00

Hoeveel werelddreven kun je in één stad hebben? Delft heeft er minimaal drie, zo doet het straatnaambordje 'Derde Werelddreef' vermoeden. Maar een eindje verderop hangt een bordje 'Derdewerelddreef' zonder die spatie... en daar is er natuurlijk maar eentje van. Hoe zit het nu precies?

Sommige mensen duiden de ontwikkelingslanden aan met de naam 'Derde Wereld'. Bij samenstellingen met een naam waar een spatie in staat, blijft die spatie behouden. Die regel geldt bijvoorbeeld bij woorden zoals 'Albert Heijnfiliaal' en 'Tweede Kamerlid'. Als je een dreef noemt naar de Derde Wereld, is dat de 'Derde Werelddreef'. Maar volgens alle woordenboeken schrijven we 'derde wereld' met kleine letters. Het is namelijk niet de officiële naam van een vast geografisch gebied, maar gewoon de aanduiding voor alle ontwikkelingslanden. Samenstellingen met 'derde wereld' moeten dus gewoon helemaal aaneengeschreven worden: 'derdewereldland', 'derdewereldprobleem' en dus ook 'derdewerelddreef'. Als het een straatnaam is, schrijven we dat als geheel weer wel met een hoofdletter: 'Derdewerelddreef'.

In Delft is een hele wijk met straten die genoemd zijn naar namen die te maken hebben met de derde wereld. In die wijk ligt ook de 'Derde Werelddreef'. Die naam is officieel zo vastgesteld door de Delftse gemeenteraad. Blijkbaar is men er toen van uitgegaan dat 'Derde Wereld' een officiële naam is - maar dat is niet. Misschien is er wel een slimme bordenmaker die dat heeft ingezien, en die op eigen houtje een paar borden met de correcte schrijfwijze heeft gemaakt. Niet heel erg consistent, maar zo zijn er in ieder geval nog een paar borden goed.

Bron: www.spatiegebruik.nl

Parkeerproblemen

2010-04-26T23:06:00.004+02:00

In Deventer heeft het hofje tussen de Verzetslaan en de Pikeursbaan onlangs een straatnaam gekregen. Het heet voortaan officieel 'Pikeursplaats'. In het hofje zijn een aantal parkeerplaatsen. Doordat een officiële naam tot voor kort ontbrak, konden een aantal foutparkeerders met succes hun parkeerbonnen aanvechten. En dat de bedoeling natuurlijk niet wezen.

Onduidelijk is hoe de zaak aan het rollen is gekomen. Mogelijk waren een of meer foutparkeerders uitgeslapen types en constateerden zij dat de bekeuring was uitgeschreven voor parkeren op de 'Pikeurshof'. Dat is de naam die het hofje in de volksmond heeft en die ook op enkele borden met de bekende grote blauwe 'P' bij het hofje voorkomt. Die officieuze naam staat trouwens ook op veel stadskaarten van Deventer. Maar het is geen officiële straatnaam en kennelijk hebben mensen die ter plekke een bon hadden gekregen dat ontdekt.

De parkeerbonnen waren wel terecht uitgeschreven want er geldt een betaald parkeren-regime, aldus de gemeente. Ter plekke zijn parkeerautomaten en aanduidingen dat er niet vrij geparkeerd mag worden.

,,Maar alleen al het feit dat die parkeerplaats geen officiële straatnaam had en 'Pikeurshof' niet voorkwam in het officiële straatnaamregister, bleek voldoende grond te zijn om met succes de parkeerboetes aan te vechten'', aldus de gemeente. De gemeente kan niet aangeven in hoeveel gevallen de boete niet kon worden geïnd.

Bron: De Stentor

Een straat voor Lara Croft

2010-03-08T17:16:00.005+01:00

Het videogamepersonage Lara Croft krijgt een straat naar zich vernoemd in de Engelse stad Derby. De heldin uit de Tomb Raider-games won bij een internetstemming over de nieuwe straatnaam.

De stad Derby zocht een naam voor een nieuwe 36 miljoen pond kostende straat die een belangrijke verkeersader zal vormen in de stad. Lara Croft kreeg 89% van de stemmen. Raadslid Lucy Care zei dat ze er niet meer omheen konden: "Ondanks mijn gebrek aan kennis over games, erken ik dat een meerderheid van 89% voor Lara Croft te overweldigend is om te negeren."

Het is niet toevallig dat juist in Derby een straat naar Lara Croft genoemd wordt. De gameheldin is namelijk in deze stad bedacht. De inmiddels gesloten ontwikkelstudio Core Design was er gevestigd en de eerste vijf Tomb Raider-games zijn er gemaakt. Tegenwoordig wordt Tomb Raider gemaakt door het Amerikaanse Crystal Dynamics.

Ook andere straten in Derby hebben via de internetstemming een naam gekregen. Zo werden er onder andere straten genoemd naar een ingenieur, een voetballer en een astronoom. Een straat wordt Mercian Way genoemd, als eerbetoon aan lokale soldaten die momenteel uitgezonden zijn.

Bron: Gamer.nl

In de buurt van Ramses Shaffy

2010-02-15T17:48:00.003+01:00

Onlangs was ik in Rotterdam in een straat die 'Vecht' heet. Ik vroeg me af hoe de andere straten in deze buurt zouden heten. Op een of andere manier moest ik meteen aan een Ramses Shaffy-buurt denken, met niet alleen de Vecht, maar ook straten die Zing, Vecht, Huil, Bid, Lach, Werk en Bewonder heten.

- "Woon je hier in de buurt?"
- "Ik woon in de Bewonder op nummer vijf. En jij?"
- "Dat is ook toevallig, dan woon ik bij je om de hoek! Ik woon in de Lach 8."

En de flat midden in de wijk heet natuurlijk Sammy.

(In werkelijkheid zijn de straten in de buurt van de Vecht in Rotterdam overigens allemaal genoemd naar bekende grote rivieren, zoals de Tjonger, de Kuinder, de Scharster en de Grouw.)

Romeinse goden te heidens

2010-02-09T10:43:00.003+01:00

Straatnamen die verwijzen naar Romeinse goden en godinnen in de Naaldwijkse nieuwbouwwijk Hoogeland, hebben de toorn gewekt van de plaatselijke raadsfractie van ChristenUnie/SGP.

De christelijke partij zegt er geen moeite mee te hebben dat de straten Romeinse namen krijgen, omdat uit archeologische opgravingen is gebleken dat de Romeinen in Hoogeland een belangrijke nederzetting, vermoedelijk een vlootstation, hadden gebouwd. Dat een speciaal in het leven geroepen straatnaamcommissie twaalf van de 21 nieuwe straten heeft vernoemd naar Romeinse goden, gaat raadslid Arie van Heteren echter veel te ver.

„Dit stelletje oude Romeinse goden en godinnen maakte onderdeel uit van een puur heidense wereld”, foetert hij. Het vaststellen van straatnamen is een bevoegdheid van het college van B en W dat inmiddels heeft ingestemd met de suggesties van de straatnaamcommissie. Onder andere Mellona, de Romeinse godin van de bijen, en haar ’collega’ Pales van herders en kudden hebben een eigen straatnaam gekregen.

Van Heteren heeft het gemeentebestuur gisteren opheldering gevraagd over de gewraakte straatnamen. Volgens het raadslid zijn er nog voldoende andere mogelijkheden om de Romeinse invloed in het gebied levendig te houden.

Bron: De Telegraaf

Een eigen straat, een plek onder de zon...

2009-08-02T17:40:00.004+02:00

Veel gemeenten in Nederland hebben de regel dat je meer dan tien jaar dood moet zijn voordat er een straatnaam naar je genoemd kan worden. Tenzij je lid bent van het koninklijk huis of een ontzettend succesvolle sporter of muzikant kun je het dus wel vergeten dat er tijdens je leven al een straat in Nederland naar je genoemd wordt.

Vind je het leuk om je eigen straatnaam te hebben en steun je graag het goede doel? Dan moet je maar eens kijken op www.jouwstraatnaam.nl. De Palestinian Child Care Society (PCCS) probeert een jeugdcentrum in te richten voor de vele kinderen in Askar, een vluchtelingenkamp bij de stad Nablus in Palestina. Askar is een plek waar de straten geen namen hebben. Als je het project met meer dan 100 euro steunt, dan mag je in Askar zelf een straat een naam geven.

De Straatnaambordjesblues

2009-07-27T11:26:00.006+02:00

Afgelopen zaterdag zond de VARA het cabaretprogramma 'Het Verhaal achter de liedjes' uit. Daarin vertellen Harry jekkers en Koos Meinderts verhalen over een aantal bekende en minder bekende liedjes die ze samen geschreven hebben. Eén van de - minder bekende - liedjes gaat over straatnamen! Harry Jekkers zingt in 'De Straatnaambordjesblues' hoe hij zich ooit in een dronken bui afvroeg wat je moet doen om een straatnaam naar je vernoemd te krijgen.

Ik loop door de Adriaan van Ostadelaan
en ik vraag me af: wat heb die Adriaan gedaan?
dat-ie hier met z'n naam op een bord kwam te staan
in de Adriaan van Ostadelaan

En dan komt 't Jozef Israëlplein
en ik vraag me af: wie zou die Israël zijn?
dat-ie zomaar hier in Holland een plein staat te zijn
en zou er ook in Israël een Jozefhollandplein zijn?

Wie moet je zijn, wat moet je doen
voor je naam op een straat of een plein of een plantsoen
hoe groot moet je zijn, hoe dood moet je zijn
voordat je naam op een straatnaambordje komt te staan?

En dan komt de Peerke Donderslaan
ik blijf verwonderd onder 't Peerke Dondersbordje staan
ja, waarschijnlijk heeft die Donder nooit een flikker gedaan
je zou hem toch met z'n eigen bordje voor z'n Peerke Donder slaan

Wie moet je zijn, wat moet je doen
voor je naam op een straat of een plein of een plantsoen
hoe groot moet je zijn, hoe dood moet je zijn
voordat je naam op een straatnaambordje komt te staan?

En dan komt de Monseigneur Bekkerslaan
nooit van gehoord al hebt-ie vast wel wat gedaan
die monsieur die heeft er nou wel lang genoeg gestaan
het spijt me voor je Bekkers, maar je bordje gaat eraan

Ik klim omhoog in de lantaarnpaal
en fluit terwijl ik 'n streepje door de B heen haal
dan met een viltstift een J'tje en het werk is gedaan
en hup, daar hangt de Monseigneur Jekkerslaan

Zo moet je dat doen, zo moet je zijn
en daar hoef je geen beroemde dooie schilder voor te zijn
geen Jean-Paul Sartre geen Simone de Beauvoir
alleen je naam kunnen schrijven en genieten maar

Ik loop door de Monseigneur Jekkerslaan
en ik zie overal Monseigneur Jekkers staan
en ik roep midden op het Monsieur Jekkersplein
het is te gek om Harry Jekkers te zijn!

Beeld en geluid bij deze tekst? Je kunt De Straatnaambordjesblues bekijken en beluisteren op Youtube.

Ouwerkerk is weg van de buitenlandse pers

2009-07-01T22:06:00.002+02:00

Ik zag onlangs in Ouwerkerk een straat met de naam 'Weg van de Buitenlandse Pers'. Een intrigerende straatnaam, en uniek bovendien. Uit de overige namen in de directe omgeving kon ik de naam niet verklaren. Vandaar dat ik maar eens een mailtje heb gestuurd naar de gemeente Schouwen Duiveland. Per kerende mail ontving ik een reactie van de gemeentearchivaris:

De Weg van de Buitenlandse Pers bij Ouwerkerk is na de watersnoodramp van 1953 aangelegd en dankt zijn naam aan de belangstelling die de internationale pers gaf aan de ramp en aan Ouwerkerk, een van de zwaarst getroffen dorpen. Het was ook een eerbetoon omdat dankzij die aandacht ook veel hulp uit het buitenland werd gegeven.

Bekijk foto's van de onthulling van het bord bij de weg en het planten van bomen in 1960.

Wonen waar de zon niet schijnt...

2009-06-01T12:37:00.003+02:00

In het Engelse Conisbrough in South Yorkshire hebben de bewoners van de 'Butt Hole Road' ('Kontgatstraat') een andere naam voor hun straat bedongen. Alsof de jarenlange moppen over de rare benaming nog niet genoeg waren, zorgde de naam ook voor praktische problemen. Zo geloofden veel pakjesbezorgers niet eens dat de straat bestond, vernam de Daily Mail.

Bovendien kreeg de straat continu toeristen over de vloer die op de foto wilden met het straatnaambordje, en dat zorgde voor overlast. Veel bezoekers gingen immers op de foto met hun blote kont. Sinds een foto in een Amerikaans boekje was beland, stopten er geregeld ook bussen vol Amerikanen.

De inwoners legden uiteindelijk wat geld samen om de naam van hun straat te veranderen in het iets meer neutrale 'Archers Way' ('Boogschuttersstraat'), verwijzend naar een kasteel iets verderop.

bron: >HLN

Voorspellende straatnamen

2009-05-26T11:52:00.005+02:00

Het is belangrijk om straatnamen met zorg te kiezen, want soms blijken ze een voorspellende waarde te hebben. Ik las net een nieuwsbericht op 112groningen.nl:

Donderdagavond rond 23.00 uur merkten bewoners van de Vijverstraat dat de straatnaam Vijverstraat wel erg letterlijk was genomen. Een zeer groot gedeelte van de Vijverstraat stond onder water. Bij aankomst buiten bleek dat de een hoofdwaterleiding gesprongen was.

Met grote snelheid kwam er een behoorlijke stroom water onder de grasmat vandaan. in het gras ontstond een soort heuvel. Inmiddels was 112 gebeld en zei hebben iemand van het waterleidingsmaatschappij gestuurd. De waterleidingsmaatschappij is tot diep in de nacht bezig geweest het probleem op te lossen. Overdag zag het eruit als een ravage.

Het is maar goed dat ze die straat niet 'Zeestraat' of 'Oceaanstraat' hebben genoemd...

(Er bestaat trouwens Zeestraten in Beverwijk, Muiden, Noordwijkerhout, Harderwijk en Den Haag. De bewoners zijn bij deze gewaarschuwd.)

Gepaste bescheidenheid

2009-05-13T13:44:00.006+02:00

Bij het geven van namen aan straten, dreven, bruggen en parken moet je soms wel wat bescheiden zijn. Een simpel dwarsstraatje noem je natuurlijk geen '-boulevard' en twaalf stoeptegels maken nog geen '-plein'. Maar dat wil helemaal niet zeggen dat je een klein stukje groen met wat bomen geen '-park' mag noemen, want met een goed gekozen voorvoegsel (dat uiteindelijk de naam bepaalt) is er nog best een gepaste naam van te maken. Lees bijvoorbeeld onderstaande bericht uit het AD over een nieuw parkje in Delft:

De toekomstige versmalling van de Voorhofdreef in Delft moet leiden tot een nieuw park. De gemeente heeft een eerste onderzoek laten doen naar wat het J.C. Bloempark moet worden. Het J.C. Bloempark wordt gepland aan de westzijde van de Voorhofdreef. Daar komt ruimte vrij, omdat de dreef een rijbaan minder gaat tellen. [...]
Dat de gemeente de naam van dichter J.C. Bloem aan het toekomstige park wil verbinden, getuigt overigens van bescheidenheid. Wethouder Anne Koning haalt in haar brief aan de gemeenteraad zijn beroemde gedicht De Dapperstraat aan:
"En dan wat is natuur nog in dit land
Een stukje bos ter grootte van een krant."

Een charmante oplossing, als je het mij vraagt.

Foto: Cápsula!

Straatnamen met een afbreekrisico

2009-04-15T21:02:00.007+02:00

Bij lange straatnamen loop je natuurlijk een afbreekrisico: hoe langer de naam, hoe groter de kans dat deze niet op één regel op het straatnaambord past. Dan moet je af gaan breken. En waar afgebroken wordt, gaat wel eens wat fout.

Neem nou dit bord van de Nieuwe Mollenhutseweg in Nijmegen. De wijze waarop de naam hier is afgebroken verdient toch geen schoonheidsprijs. De twee pijltjes moeten natuurlijk aangeven dat de straat beide kanten op loopt, en niet alleen de richting waarin het bord zelf wijst. Maar juist door die pijltjes past Mollenhutseweg niet op één regel, terwijl dat toch echt netter was geweest.

Er zou een commissie moeten zijn die de schrijfwijze van straatnamen op straatnaamborden controleert. Dan was het bij de Leeuwenriklaan in Den Haag vast ook goed gegaan.

Foto: Rob Essers

Een leeuwerik met een tussen-n

2009-04-10T23:31:00.004+02:00

In de Haagse Vogelwijk is ophef ontstaan over een nieuw straatnaambord. Volgens de bewoners hebben ambtenaren van de gemeente een lachwekkende en stupide taalfout gemaakt.

Op het bord staat 'Leeuwenriklaan', met een tussen-n die er niet hoort. Bewoners denken dat ambtenaren in de war zijn geraakt door de nieuwe spelling waarin woorden als paddenstoel en pannenkoek zijn ingevoerd.

De Vogelwijkers hebben de gemeente tot de zomer de tijd gegeven om het bord te vervangen. Staat het er dan nog, dan dienen ze een officiële klacht in, omdat het 'erg zeer doet aan de ogen'.

Bron: RTV West
Foto: Troistoques

Weg met U2

2009-03-08T17:26:00.001+01:00

Een tijdje geleden schreven we hier een stukje over het lied 'Where the streets have no name' van U2. Burgemeester Bloomberg van New York heeft de band onlangs geëerd met een eigen straatnaam: de U2 Way. Een deel van 53rd Street in Manhattan draagt ter ere van het nieuwe album van U2 (No Line On The Horizon) een week lang de naam van de band.

De vier bandleden kregen voor de gelegenheid ieder een eigen straatnaambord. "Edge just said this is the first time he's been seen with a street sign and not been arrested", reageerde zanger Bono lachend.

De vraag is of de nieuwe straatnaambordjes ook daadwerkelijk opgehangen zijn. Het lijkt me maar verwarrend voor toeristen en andere beoekers als er ineens tijdelijk andere bordjes hangen. Dan is het handiger om ergens een straat naar U2 te noemen in een wijk where the streets have no name...

Straatnamen en klemtonen

2009-01-10T14:37:00.004+01:00

Op de Onze Taal Taalkalender stond gisteren het antwoord op de vraag waarom straatnamen soms zo'n rare klemtoon hebben.

In heel veel dorpen en steden is het een bekend verschijnsel: de lokale bevolking zegt 'Hoogstráát' of 'Coolsíngel' waar je 'Hóógstraat' of 'Cóólsingel' zou verwachten. Hoe zou dat komen? Taal wordt vaak gebruikt als een paspoort: op heel subtiele manieren kun je laten merken of je wel alle codes van een groep kent. Een accent hoeft maar net een klein beetje anders te zijn, of je luisteraar weet al: die is niet van hier. Ook die vreemde klemtoon kan dat doel dienen. Je merkt dat bijvoorbeeld ook doordat de vreemde klemtoon niet bij alle straatnamen opduikt: in dezelfde stad heb je naast elkaar een 'Coolsíngel' en een 'Wéstersingel'. Als het klemtoonpatroon regelmatig was, zou het te makkelijk zijn voor buitenstaanders.

Maar nou ben ik natuurlijk benieuwd wie daar dan mee beginnen is! Zou er serieus een persoon of groep geweest zijn die bedacht heeft om voortaan 'Coolsíngel' te zeggen om daarmee buitenstaanders te kunnen herkennen? Oorzaak of gevolg: welke was er het eerst?

Speuren naar thema's

2008-12-20T17:44:00.000+01:00

Ik kwam net de straatnaam 'Agatha' in Leidschendam tegen en vroeg me af binnen welk straatnamenthema die straat past. Hoe zouden de andere straten in die wijk heten?

Bij de naam 'Agatha' denk ik meteen aan detectiveschrijfster Agatha Christie, en veel verder dan dat kom ik eigenlijk ook niet. Zou dat het thema van die wijk zijn: voornamen van bekende detectiveschrijvers? Dan heten de straten in de directe omgeving vast Raymond (Chandler), Mickey (Spillane), Edgar (Allen Poe), Arthur (Conan Doyle) en Michael (Connelly). Best leuke namen, zo bij elkaar.

Helaas zat ik er helemaal naast. De straten in de omgeving van Agatha in Leidschendam heten Vieveenland, Buitenwater, Schadeken, Binnenweg, Kooiland, Veurkapel, Duinmeierij en Herberg. Ik zie daar niet direct een thema in. Dit lijkt me een mooie zaak voor Hercule Poirot!

(Er is trouwens wel een Agatha Christiestraat in Spijkenisse.)

Straatnamen zetten stad op de kaart (en andersom)

2008-12-14T14:36:00.002+01:00

Bomen, schilders, vogels... allemaal makkelijke thema's waar je nagenoeg onbeperkt straatnamen uit kunt putten, en daar maken een heleboel steden en dorpen dankbaar gebruik van. Maar sommige thema's horen toch echt in één stad thuis, en nergens anders.

Zo werd deze week bekend dat er in Dartford (iets ten zuiden van Londen) straatnamen komen die genoemd zijn naar de titels van nummers van de Rolling Stones. Mick Jagger en Keith Richards hebben elkaar voor het eerst ontmoet op de lagere school van Dartford en ze gingen er ook naar de middelbare school. Het is dus een mooi idee om daar wat Rolling Stones-nummers te vernoemen.

Een projectontwikkelaar kwam met het idee voor dit straatnamenthema, en de gemeenteraad pikte het voortvarend op. "De Rolling Stones hebben hun stempel op de wereld gedrukt en het is geweldig voor ons dat we hun roots erkenning kunnen geven", aldus gemeenteraadslid Jeremy Kite. En dus krijgt Dartford binnenkort dertien nieuwe straatnamen zoals Ruby Tuesday Drive, Stones Avenue, Satisfaction Street, Sympathy Street, Little Red Walk, Angie Mews, Babylon Close, Rainbow Close en Stones Avenue. Waarschijnlijk worden ook de bandleden nog vernoemd in een straatnaam.

Voordat de beslissing is genomen, zijn de straatnamen voorgelegd aan het postbedrijf en de hulpdiensten, maar die zagen geen problemen. De politie sprak wel de zorg uit dat de straatnaamborden misschien vaak gestolen zullen worden door verzamelaars. Volgens Jeremy Kite is de kans veel groter dat fans naar de wijk komen om met de borden op de foto te gaan. En veel belangrijker nog: de straatnamen zetten Dartford in één keer op de kaart.

Dat kunnen wij ook!
Misschien is het leuk als men in Den Haag straatnamen naar nummers van Golden Earring gaat vernoemen. Dat levert alleen wel wat vreemde straatnamen op: When the lady smilesstraat, Twilight zonestraat, Radar lovestraat en de Burning stuntmanstaat. Of anders een De Dijk-wijk in Amsterdam, met straten als Bloedend hartstraat, Dansen op de vulkaanlaan, Binnen zonder kloppenstraat en de Nergens goed voorstraat!

In Lelystad is bijna geen straat te vinden

2008-11-29T18:34:00.002+01:00

Lelystad is aan de klei onttrokken bij de inpoldering van Flevoland. De stad werd pas voor het eerst echt bewoond in 1967. Daarmee is de stad een paradijs voor stedebouwkundigen en voor straatnaamgevers. Want wat is er nou mooier dan met een schone lei te mogen beginnen bij het uittekenen van de straten van een stad, en bij het bedenken van de namen voor die straten? Net zoals bij oudere steden en dorpen geeft de straatnaamgeving een mooi beeld van de tijd waarin de stad is ontstaan.

Wat bij het bestuderen van de plattegrond van Lelystad direct opvalt, is dat er bijzonder weinig gebruik is gemaakt van de gebruikelijke achtervoegsels zoals 'straat' en 'weg'. Van de ongeveer 375 straatnamen eindigen er maar 73 op '-straat' (20%) en 54 op '-weg' (14%). Er is dus letterlijk bijna geen straat te vinden! In Lelystad kon men blijkbaar gemakkelijk zonder; men noemde de straten bijvoorbeeld gewoon Kogge, Lagune, Duinvoet, De Schans, Wedderborg, Den Alerdinck en Fraeylemaborg. Er is in Lelystad trouwens ook in geen velden of wegen een '-steeg' te ontdekken. Wat verder ook opvalt, is dat men in Lelystad relatief veel korte en krachtige straatnamen heeft. Niet meer dan tien procent van de straatnamen heeft maximaal zes letters, wat leidt tot straatnamen zoals Haf, Jol, Kamp, Zoom, Horst, Vecht, Botter, Griend, Pampus, Slinge en Wormer. Er is in Lelystad geen straatnaam te bekennen met meer dan 20 tekens; de langste is de Hollands Diepstraat.

Laten we de situatie eens vergelijken met die in Zutphen, een stad die 75 kilometer naar het zuidoosten ligt en waar al meer dan 1700 jaar mensen wonen. In Zutphen zijn ongeveer 425 straatnamen. Daarvan eindigt maar liefst de helft op het achtervoegsel '-straat' en daarnaast eindigt ruim 17% op '-weg', '-laan' of '-steeg'. Ook leuk: in Zutphen zijn maar vier straten van niet meer dan zes letters: Dreef, Kanon, Wanne en Hofweg (zes letters inclusief het achtervoegsel '-weg'!). In Zutphen is daarentegen meer dan 12% van de straatnamen langer dan 20 tekens.

Nou is er wel een verklaring voor het ontbreken van 'straat'-namen in Lelystad. In een aantal wijken die men in de jaren '70 en '80 heeft gebouwd, heeft men namelijk een bijzondere nummering toegepast. Er zijn 24 wijken waar de straten simpelweg genummerd zijn. De adressen bestaan daar uit de naam van de wijk, het nummer van de straat en het huisnummer. Zo kun je bijvoorbeeld wonen op Gondel 01-05, Tjalk 15-01 of Griend 02-06. Ik kan me haast niet voorstellen dat dat handig is, en het zal niet voor niks zijn dat je deze nummering in Nederland verder nauwelijks tegenkomt. Maar misschien dat de plaatselijke bevolking, de hulpdiensten en de postbode daar wel anders over denken.

De Sinterklaasbuurt

2008-11-22T19:04:00.004+01:00

Vandaag kwam Sinterklaas eindelijk ook in Delft aan. Bij die gelegenheid was de Markt omgedoopt in het Sinterklaasplein. Er stond zelfs een heus straatnaambord. Dat bracht me op het idee van de Sinterklaasbuurt, want er zijn veel meer dingen die met Sinterklaas te maken hebben die een straatnaam verdienen.

Naast het Sinterklaasplein mag het Zwarte Pietpad natuurlijk niet ontbreken. Wat dacht je bijvoorbeeld van het Marsepeinplein, de Borstplaatplaats, de Speculaaslaan (die kruist met de Gevulde Speculaaslaan) en de Taaitaaistraat? En de Pepernootstraat, de Kruidnootstraat, de Schuimpjestraat en de Strooigoedstraat. In de Chocoladeletterstraat hebben de huizen geen nummers maar letters: je woont in de Chocoladeletterstraat bijvoorbeeld op nummer M of S.

Behalve al het lekkers kunnen we natuurlijk ook nog allemaal attributen vernoemen. Het Tabberdpad, de Mijterstraat (daar is het mieters wonen!), de Stafsteeg, de Schimmelstraat, de Stoombootstraat, de Roedreef en het Zakpad.

Volgens mij wordt dat een gezellig buurtje, die Sinterklaasbuurt!

De volksmond spreekt

2008-11-15T13:29:00.000+01:00

De volksmond is de grootste mond van allemaal. Als de volksmond iets zegt, dan kun je dus maar beter luisteren.

Jacob Bijsterbosch begon in 1890 een timmerwerkplaats in Diepenveen. In 1904 verhuisde het bedrijf naar de Oranjelaan om daar voorlopig niet meer weg te gaan. Het bedrijf bleef bijna honderd jaar in de familie. Jacob, Karel, Bertus, Karel en Geert Bijsterbosch volgden elkaar op en werkten achtereenvolgens aan de uitbouw van het bedrijf, totdat verdere uitbreiding op die plek in 1990 - honderd jaar na oprichting - niet meer mogelijk was. Het bedrijf verliet Diepenveen en de gebouwen werden in 2004 gesloopt om plaats te maken voor een aantal villa's. De zijstraat van de Oranjelaan waar de bedrijfspanden stonden, heet nu nog Warande. In de volksmond heet het straatje echter gewoon 'Bijsterbosch'.

De bevolking van Diepenveen wil graag de oude en historische namen van het dorp zo veel mogelijk behouden. De Historische Vereniging Dorp Diepenveen en Omgeving heeft zich daarom ingespannen om de naam 'Bijsterbosch' een plek in het dorp te geven. Het college van B en W heeft daarom onlangs - op advies van de Adviesraad Straatnaamgeving - besloten om de straatnaam te wijzigen. De straatnaam 'Warande' wordt omgedoopt in 'Het Bijsterbosch'. Een mooie manier om het eigen karakter van Diepenveen te behouden.

De naam 'Warande' gaat hier overigens mee verloren. Die naam was afgeleid van 'Rande', zoals het gebied in 1904 heette toen Jacob Bijsterbosch er zijn werkplaats bouwde. Maar in de volksmond heette de straat dus al lange tijd 'Bijsterbosch'. En naar de volksmond kun je maar beter luisteren.

"Dingen die door ons zonnestelsel vliegen en die bij voorkeur genoemd zijn naar Romeinse of Griekse goden of zo"

2008-11-09T13:10:00.000+01:00

Als je als straatnaamgever voor de prachtige opgave staat om straatnamen te bedenken voor een compleet nieuwe wijk, begin je vaak met het zoeken naar een thema. Een goed thema draagt bij aan de herkenbaarheid van de wijk en aan de vindbaarheid van namen in de stad. Iedereen zal wel snappen dat de Lindelaan in de bomenbuurt is en de Zwaluwstraat in de vogelbuurt. Als je de Lindelaan nog niet kent maar de Eikenlaan wel weet te liggen, weet je in ieder geval ongeveer waar je moet zijn: in de bomenbuurt.

Het jammere is dat sommige leuke thema's 'eindig' zijn: je kunt maar een beperkt aantal straten binnen dat thema vernoemen. Zo zijn er bijvoorbeeld naast de aarde nog maar zeven planeten in ons zonnestelstel. Als je meer dan zeven straten in je nieuwbouwwijk hebt, kun je beter een ander thema kiezen. Iets met vogels of bloemen. Of landennamen of hoofdsteden.

Voor het nieuw aan te leggen 'Internationaal Bedrijventerrein Friesland' in Heerenveen zag men in die beperking echter geen probleem. Men bedacht de volgende straatnamen voor dit terrein:

Apollo
Hermes
Icarus
Jupiter
Komeet
Mars
Mercurius
Neptunus
Pluto
Saturnus
Uranus
Venus

Hoewel er meer dan tien straten te vernoemen zijn, lijkt men er toch voor te gaan om de straten naar planeten te vernoemen. Een mooi rijtje, met behalve de namen van de planeten ook nog 'Pluto', 'Apollo', 'Hermes', 'Icarus' en 'Komeet'. Toevallig zijn de namen van de planeten ook de namen van Romeinse goden (en een Griekse trouwens), en daar passen 'Pluto', 'Apollo' en 'Hermes' prima bij. Dat zijn niet alleen namen van goden, maar ook nog eens namen die in de astronomie en de ruimtevaart regelmatig gebruikt zijn ('Apollo' is natuurlijk net als 'Saturnus' ook de naam van een Amerikaanse raket). 'Pluto' werd tot in 2006 ook nog tot de planeten gerekend, dus dat zit sowieso wel goed. 'Icarus' is echter geen godheid, maar een gewone sterveling uit de Griekse mythologie. Vliegen kon hij wel, en dus zijn er ook naar hem in de ruimtevaart wel vaker objecten genoemd (zoals een satelliet in de James Bond-film 'Die Another Day'). En dan houden we de naam 'Komeet' nog over. Die heeft volgens mij niets met de Romeinen en de Grieken te maken, maar het is wel een soort hemellichaan waarvan er af en toe eens eentje door ons zonnestelsel vliegt.

Het thema dat men voor dit bedrijventerrein heeft gekozen, is dus niet simpelweg 'Planeten', maar lijkt zoiets te zijn als 'Dingen die door ons zonnestelsel vliegen en die bij voorkeur genoemd zijn naar Romeinse of Griekse goden of zo, of verwante zaken, maar dan wel zo dat ze op allerlei manieren wat met elkaar te maken hebben'. Ja, zo kan ik het ook... zo kan ik er nog wel tien namen bij bedenken! Maar dat komt de herkenbaarheid van de wijk en de vindbaarheid van de straten toch niet direct ten goede.

(Bekijk de straatnamen in GoogleMaps)

Straatnamen, met mate

2008-11-02T22:55:00.003+01:00

Vroeger maakte men zich nog niet zo druk om lange straatnamen. Lange namen waren misschien wat lastiger te onthouden en ze pasten wellicht wat moeilijker op een straatnaambord, maar dat was dan gewoon maar zo. Tegenwoordig denken we daar anders over. Met de komst van de automatische postsorteersystemen en de geautomatiseerde uitwisseling van persoonsgegevens tussen verschillende informatiebestanden ontstond ook de behoefte om de lengte van straatnamen een beetje te beperken. Voor de postsorteersystemen is het bijvoorbeeld wel handig als een adres gewoon op één regel past. En softwarepakketten leggen soms gewoon beperkingen op aan het aantal karakters waaruit een straatnaam mag bestaan.

Om zich het leven een stuk gemakkelijker te maken, stelde de PTT in 1983 een aantal inkortingsregels op. In plaats van in de 'John Fitzgerald Kennedylaan' woonde je volgens de PTT ineens in de 'J F KENNEDYLN' en het lieflijke 'Kerkstraatje' werd keihard 'KERKSTR'. Dat alles met het doel om de straatnaam in te korten, tot maximaal 17 karakters. Tegenwoordig is er voor de inkorting van straatnamen de heuse NEN-norm 5825. En de techniek gaat blijkbaar vooruit, want een straatnaam wordt volgens die norm ingekort tot 24 karakters.

De langste aaneengeschreven straatnaam van Nederland is de 'Haaldersbroekerdwarsstraat' in Zaandam (met 26 karakters) op de voet gevolgd door de 'Blindeliedengasthuissteeg' in Dordrecht, de 'Noordhollandschkanaaldijk' in Amsterdam, de 'Borgercompagniesterstraat' in Sappemeer en de 'Noordscharwouderpolderweg' (allemaal met 25 karakters).

De allerlangste straatnaam is Nederland is de 'Burgemeester Baron van Voerst van Lyndenstraat' in Gramsbergen. Maar die is niet lang de langste meer, want in Tilburg is men bezig met de aanleg van de 'Verlengde Burgemeester Baron van Voorst tot Voorstweg'. Die komt in het verlengde van de reeds bestaande 'Burgemeester Baron van Voorst tot Voorstweg'. In Ottoland gaat men voor het andere uiterste: daar heten de straten simpelweg 'A' en 'B'. Daar kan geen inkortingsregel tegenop.

Meer over de inkortingsregels voor straatnamen op allesoverstraatnamen.nl
Foto: Suavehouse113

Geen plein, pad of plaats meer voor Vladimir Poetin

2008-10-20T22:09:00.003+02:00

In Nederland worden slechts zelden straatnamen genoemd naar personen die nog in leven zijn. Alleen echte helden (zoals Olympische sporters) en leden van het koningshuis vormen een uitzondering. Het probleem van personen die nog in leven zijn, is dat ze zelf ook bezwaar kunnen maken tegen de vernoeming. Dat probleem heb je met mensen die meer dan tien jaar geleden overleden zijn natuurlijk niet.

Twee weken geleden werd in Grozny - de hoofdstad van Tsjetsjenië - een boulevard vernoemd naar de Russische premier Vladimir Poetin. In Tsjetsjenië vochten de Russen een paar jaar geleden een bloedige oorlog uit tegen separatistische rebellen. De Tsjetsjeense president Ramzan Kadyrov betuigde bij de vernoeming zijn trouw aan de voormalige president van Rusland. Volgens de pro-Russische Kadyrov is Poetin de held van de Tsjetsjenen en is 99 procent van de bevolking blij met de nieuwe straatnaam.

Maar Poetin is er zelf helemaal niet blij mee! Het mag soms misschien lijken dat Poetin een heuse persoonlijkheidscultus probeert te creëren (vorige week lanceerde hij nog een judo-dvd onder de titel 'Leer judo met Vladimir Poetin'), maar dat blijkt helemaal niet het geval. Een eigen straatnaam is namelijk zo ongeveer het hoogste dat je kunt krijgen, en daar zit Poetin dus blijkbaar niet op te wachten. "Hij heeft liever dat dit niet gebeurt", zei Poetins woordvoerder. "Dat geldt niet alleen voor het vernoemen van straten, maar ook voor standbeelden, foto's in schoolboeken en dergelijke."

Misschien dat hij bang is dat al die straatnamen over een jaar of vijftig weer allemaal hernoemd zullen zijn.

De straten van 't Woudt

2008-10-01T22:49:00.003+02:00

't Woudt is een klein kerkdorp in Zuid-Holland. Het staat bekend als het kleinste dorp van Nederland. Het mag dan klein zijn, het heeft wel alles wat een dorp moet hebben: een café, een kerk, een pastorie, een kosterswoning en nog een paar huizen en boerderijen. En ongeveer 36 inwoners.

Of 't Woudt inderdaad het kleinste dorp van Nederland is, weet ik niet. Maar dat het het dorp met de minste straatnamen is, lijkt me niet te betwisten. 't Woudt heeft namelijk officieel maar één straatnaam. Drie keer raden wat die naam is. Nee, niet de Kerkstraat. Nee, ook niet de Dorpsstraat. Woudsestraat? Bijna goed! De straat heet Het Woudt.

Ik verwacht niet dat 't Woudt een eigen straatnamencommissie heeft.

Actie voor behoud Nederlandse straatnamen in Pretoria

2008-09-16T12:32:00.000+02:00

Het Vrijheidsfront Plus (VF+) wil dat Nederland in actie komt om de Nederlandse straatnamen in Pretoria te redden. Het front - de politieke partij die in Zuid-Afrika de belangen van de Afrikanerminderheid dient - heeft daarom dinsdag een verzoekschrift aangeboden aan de Nederlandse ambassadeur in Pretoria, Rob de Vos.

Het verzoekschrift ging vergezeld van 27 tulpen; één tulp voor elke straat waarvan de gemeente de naam wil veranderen. Tot de straatnamen die de gemeente Pretoria wil wijzigen wegens de 'aanstootgevende verwijzing ervan naar het koloniale- en apartheidsverleden' behoort de Koningin Wilhelmina Rylaan, waaraan toevallig de Nederlandse ambassade is gelegen.

De Hamvraag: kun je straatnamen zo maar veranderen?

2008-08-30T21:53:00.003+02:00

Straatnamen verander je niet zo maar. Er zijn wel redenen te bedenken waarom een gemeente zou kunnen besluiten om een straatnaam te wijzigen. Het kan bijvoorbeeld zijn dat door een gemeentelijke herindeling een bepaalde straatnaam ineens dubbel voorkomt: als beide kernen die zijn samengevoegd een Kerkstraat hadden, heb je er ineens twee - en dat is niet handig. Soms verandert de verkeerssituatie waardoor een straat ineens in twee delen wordt gesplitst, en dan kan het nodig zijn om voor de duidelijkheid één van de delen een andere naam te geven. Het kan ook zijn dat de persoon waar een straat naar genoemd is toch een minder smetteloos verleden had dan was gedacht, en dan is het maar beter om de straatnaam snel te veranderen voordat de huizenprijzen kelderen.

Het veranderen van een straatnaam levert altijd veel gedoe op. Bewoners willen niet dat hun geliefde straat - waar ze misschien al veertig jaar wonen - ineens een andere naam krijgt. Bedrijven gaan schadeclaims indienen omdat ze vanwege het nieuwe adres al hun drukwerk moeten laten vernieuwen en al hun relaties adreswijzigingen moeten sturen. En dan kan het tegenwoordig ook nog wat tijd kosten voordat GoogleMaps en TomTom de nieuwe straatnamen verwerkt hebben. Straatnamen wijzigt men dus alleen als het echt nodig is.

Niet één maar honderd
De burgemeester van Ham (in Belgisch Limburg) maakte in januari van dit jaar bekend dat men van plan is om op korte termijn maar liefst 98 straatnamen in één keer te gaan hernoemen. In Ham is namelijk in de loop der tijd een behoorlijk verwarrende situatie ontstaan. Bij veel straten in Ham hebben de hoofd- en zijwegen bijvoorbeeld dezelfde naam. Er zijn wijken waar alle straten hetzelfde heten. Er zijn straten met verschillende namen voor de linker- en de rechterkant van de straat. Er zijn straten die wel duidelijke namen hebben, maar waar de huisnummering weer onlogisch is. En de drukke rijksweg door de gemeente draagt over een paar kilometer lengte achtereenvolgens de namen Kanaalstraat, Dorpsstraat, Heidestraat, Stationsstraat en Torenlaan.

Als je dat zo leest, kun je zonder de situatie ter plaatse precies te kennen al wel inzien dat dat allemaal wat verwarrend is. Niet alleen voor bezoekers en postbodes, maar ook voor politie, ambulance en brandweer. En dan blijkt dat onduidelijke straatnaamgeving ineens mensenlevens kan kosten. Reden genoeg dus voor de gemeente om in één klap 98 straatnamen te veranderen, en daarmee maar liefst 1.300 adreswijzigingen door te voeren. Dapper, maar misschien ook wel verstandig om die wijzigingen in één keer door te voeren. Het is even doorbijten, maar dan ben je ook voorgoed van de chaos af.

Protest!
Voor veel inwoners van Ham kwam dit plan echter als een donderslag bij heldere hemel. Ze kregen zonder vooraankondiging een brief in de bus met de medeling dat de wijzigingen binnen enkele maanden zouden worden doorgevoerd. En ze hadden een maand om eventueel bezwaar aan te tekenen. Deze brief werd blijkbaar overal op het goede adres bezorgd, want de inwoners reageerden massaal. De gemeente bestudeerde alle bezwaarschiften nauwkeurig en besloot in april dat een aantal straatnamen toch niet echt gewijzigd hoefden te worden. In plaats van 98 zouden er slechts 80 nieuwe straatnamen komen.

De bezwaren en klachten bleven echte binnenstromen. Het Hamse gemeentebestuur stuurde in het kader van een groots openbaar onderzoek 2000 brieven aan de betrokken inwoners, en kreeg daarop 500 reacties binnen. In augustus werd bekend dat de bewoners van acht straten in Ham zich verenigd hadden in een actiecomité (waaronder zelfs bewoners van een straat waarvan de naam helemaal niet veranderd zou worden). Het comité protesteert tegen de voorgestelde naamswijzigingen en kondigde zelfs aan op 4 september a.s. een heuse protestmars te gaan houden. "We willen het gemeentebestuur op deze manier nog eens duidelijk maken dat de plannen zoals ze nu zijn veel te drastisch zijn en dat de mensen gehecht zijn aan hun straatnaam", aldus het actiecomité.

Het resultaat?
Op 28 augustus jl. werd bekend dat het gemeentebestuur het project rond de wijziging van de Hams straatnamen helemaal anders aan gaat pakken. "In een eerste fase gaan we enkel de echt onlogische en meest dringende straatnamen veranderen", zegt burgemeester Dirk De Vis. "Nadien willen we de mensen van de andere straten in een soort stratenreferendum om hun mening vragen over het al dan niet behouden van hun straatnaam." Het doel van het Hamse straatnamenproject is en blijft het saneren van de Hamse straatnamen en nummers. "Het plan zoals het er nu voorligt, wordt echter afgevoerd en de verandering van de straatnamen zal in een eerste fase enkel doorgevoerd worden waar het echt nodig is", zegt de Hamse burgmeester. "We denken daarbij aan onlogische situaties waarbij één straat links en rechts een andere naam heeft of straten die enkel bestaan uit nummers zoals 2a, 2b, 2c enzovoort. Pas nadien gaan we de mensen van de andere straten aanspreken om te kijken of ze een andere straatnaam al dan niet zien zitten. Hiervoor zullen we een gemeentelijk comité oprichten dat de situatie straat per straat, in samenspraak met de bewoners, gaat bekijken."

Het gaat dus nog wel even duren voordat er een einde is gemaakt aan de onduidelijkheid in Ham. Zoals ik in het begin al zei: straatnamen verander je niet zo maar.

Over mensen, dieren en dingen die kunnen vliegen

2008-08-20T22:25:00.003+02:00

In de laatste paar weken ben ik twee keer met mijn auto naar een vliegveld gereden, en twee keer heb ik de TomTom gebruikt om er te komen. De eerste keer moest ik naar Schiphol, dat er gewoon als plaatsnaam in bleek te staan. Ik had geen idee welke straatnaam ik moest kiezen, dus begon ik op de gok 'vertrekhal' te typen. Tot mijn verbazing stond de 'Vertrekpassage' er gewoon tussen. Dat was makkelijk! Kort daarna moest ik naar Eindhoven Airport, en ook dat vliegveld stond er gewoon als plaatsnaam in. Het was - na mijn Schipholervaring - echter een kleine tegenvaller dat de 'vertrekpassage' er niet als straatnaam tussenstond. Na wat gepuzzel bleek de Luchthavenweg me naar mijn bestemming te brengen.

Wat voor namen geef je de namen op en rond een vliegveld? Ik heb vroeger bij de Nederlandse les geleerd dat er drie soorten zelfstandig naamwoorden zijn: mensen, dieren en dingen. Als thema voor de straatnamen op een vliegveld kom je dan ook al snel uit op namen van mensen die kunnen vliegen, dieren die kunnen vliegen en dingen die kunnen vliegen. Of zou het nóg creatiever kunnen?

De Vliegveldweg is in Nederland erg populair. Dat is natuurlijk niet zo vreemd, want het is gewoon best een logische naam voor de weg naar het vliegveld. Maastricht Aachen Airport heeft een Vliegveldweg, Enschede Airport Twente heeft een Vliegveldweg, en ook Rotterdam Airport heeft de Vliegveldweg. Maar in Rotterdam hadden ze nog meer straten te vernoemen, en die hebben ze vernoemd naar andere (kleine) Europese luchthavens zoals Linate (Milaan), Fairoaks (Woking), Cointrin (Genève), Gatwick en Heathrow (Londen), Fornebu (Oslo) en Malmi (Helsinki). Eindhoven Airport heeft geen Vliegveldweg, maar een Luchthavenweg. Ook zoiets. Daarnaast hebben ze in Eindhoven straatnamen genoemd naar luchtvaartpioniers zoals Adriaan Mulder, Henri Wijnmalen, Marinus van Meel, Freddy van Riemsdijk vernoemd. De grote toegangsweg heet natuurlijk de Anthony Fokkerweg. Allemaal 'mensen die kunnen vliegen' dus. Op Luchthaven Lelystad is men gegaan voor 'dieren die kunnen vliegen'. De straten zijn vernoemd naar de eend, de emoe, de maraboe en de roadrunner (die overigens vooral kan rennen). Tussen al die vogels vallen de Dakotaweg en het modern klinkende Airport Plaza in Lelystad wat uit de toon.

Schiphol is natuurlijk echt een grote stad op zich; daar hebben ze voor de verschillende wijken verschillende thema's gekozen. In Schiphol-Rijk is men gegaan voor 'dingen die kunnen vliegen', met bijvoorbeeld de Cessnalaan, de Douglassingel en de Boeingavenue. In Schiphol Zuid heeft men het gehouden op 'dieren die kunnen vliegen' (of op 'vliegtuigen die genoemd zijn naar dieren die kunnen vliegen'), met bijvoorbeeld de Uiverweg, de Pelikaanweg, de Snipweg en de Toekanweg. De straten van Schiphol Zuid-Oost zijn allemaal genoemd naar noordelijk gelegen plaatsen met een vliegveld: Reykjavik, Gander, Prestwick en Anchorage. Het lijkt wel of voor de straatnamen in Schiphol Oost gebruik is gemaakt van de brainstormlijst die overbleef nadat de andere wijken waren gevuld. Hier heeft men een ratjetoe aan straatnamen met bijvoorbeeld de Thermiekstraat (opstijgende warme lucht), de Kemajoranstraat (de oude luchthaven van Jakarta), de Sir Frank Whittlestraat (uitvinder van de straalmotor) en de Westerkimweg (de horizon in het westen). Thema 'luchtvaart', maar dan in de ruimste zin van het woord. Dat geldt trouwens ook voor Schiphol Centrum, met dicht bij elkaar bijvoorbeeld de Vertrekpassage, de Schiphol Boulevard, de Octaanstraat, de Triportweg en de Evert van de Beekstraat.

Jammer eigenlijk dat ze bij die laatste twee wijken niet ook wat strakker een thema hebben aangehouden, want het begon zo goed. Maar 'Vertrekpassage' is in ieder geval een handige naam voor TomTom-gebruikers. Dat is ook wat waard natuurlijk.

Weet iemand trouwens wie Evert van de Beek was?

Een straatnaam voor Ranomi Kromowidjojo?

2008-08-10T14:10:00.005+02:00

Er worden zelden straatnamen vernoemd naar personen die nog in leven zijn. Straatnamen geef je immers voor de eeuwigheid - zo is de gedachte - en daarom is de regel dat een te vernoemen persoon ten minste tien jaar dood moet zijn. Deze regel moet voorkomen dat te veel naar de waan van de dag wordt geleefd, en bovendien geeft dat even de tijd om af te wachten of na iemands overlijden geen nieuwe feiten boven tafel komen waardoor de overledene ineens minder geschikt is om vernoemd te worden. Leden van het koninklijk huis vormen een uitzondering op deze regel. Zo waren er al direct na de geboorte van prinses Amalia her en der gemeentes die een Prinses Amaliastraat kregen. Maar ook onze Olympische helden vormen een uitzondering op deze regel.

Er zijn een aantal plaatsen in Nederland waar straten vernoemd zijn naar Olympische sporthelden. Zo heeft Haarlemmermeer een Olympische wijk met straten zoals Marathonstraat, Estafette, Discus en Atletiekstraat, en het mooie blok met de straten Citius, Altius en Fortius. Maar er zijn ook straten vernoemd naar de Nederlandse goudenmedaillewinnaars Fanny Blankers-Koen, Sjoukje Dijkstra, Bep van Klaveren, Anton Geesink, Ard Schenk en Kees Verkerk. Van dit lijstje is alleen Bep van Klaveren meer dan tien jaar geleden overleden, in 1992 namelijk. Een gouden medaille overstijgt natuurlijk de waan van de dag... daar hoef je geen tien jaar voor te wachten!

Utrecht heeft trouwens ook een Anton Geesinkstraat. En wie woont daar op nummer 9? Anton Geesink! Hij is vermoedelijk de enige Nederlander die in een straat woont die officieel naar hem genoemd is. (Op het landgoed van prins Willem-Alexander en prinses Máxima staan bordjes met de namen Prinses Amalialaan, Prinses Alexia Julianapad en Prinses Ariane Wilhelminapad. De prinsesjes lijken dus ook aan hun eigen straat te wonen. Maar het gaat hier om straatnamen die niet officieel zijn gefiatteerd door de Wassenaarse gemeenteraad.)

Inge Dekker, Ranomi Kromowidjojo, Femke Heemskerk en Marleen Veldhuis wonnen vanochtend een gouden medaille op de Olympische Spelen in Peking. Voor hen is nu dus de weg vrij voor de benoeming van een eigen straat.

Waar de straten geen namen hebben

2008-08-03T00:02:00.002+02:00

Vertel me je straatnaam en ik zeg wie je bent. Kalverstraat? Klinkt als een dure bovenwoning. Dorpsstraat? Klinkt als een lief oud huisje in het centrum van het dorp. Handelskade? Ik gok op een oud pakhuis. Tamarindedreef? Zal wel een vrijstaande woning in een dure wijk zijn. Het is natuurlijk niet voor niks dat de toekomstige bewoners van een villapark in Nootdorp een tijdje geleden protesteerden tegen de voorgestelde straatnamen: "in een villapark horen geen 'straten', dat klinkt te eenvoudig. Wij willen 'dreven'!" Ja, we willen allemaal wel aan een 'dreef' wonen.

Zou het niet veel fijner zijn als we geen straatnamen hadden? Dan was gewoon alles en iedereen gelijk. U2 heeft daar in 1987 een beroemd nummer over gemaakt: "Where the Streets Have No Name". Zanger Bono vertelde in een interview over dit nummer:

"Iemand vertelde me ooit een interessant verhaal over Belfast. Als je weet in welke straat iemand woont, weet je niet alleen zijn godsdienst maar ook hoeveel hij verdient. Hoe verder je de heuvel op komt, hoe duurder de huizen zijn. Je kunt bijna vertellen hoe veel iemand verdient aan de hand van de straat waarin hij woont en de kant van de straat waaraan het huis staat. Toon ik dat hoorde, ben ik een nummer gaan schrijven over een plaats waar de straten geen namen hebben."

Een mooi nummer. En een mooie gedachte ook. Maar ik denk toch dat het afschaffen van straatnamen meer problemen veroorzaakt dan dat het oplost. Zo zal post naar "Bono - Ierland" misschien nog wel aankomen, maar of dat voor andere mensen ook gaat werken..?

Zijn aardgeesten en vissen populairder dan vrouwen?

2008-07-29T16:19:00.005+02:00

Straatnamen vormen een mooie afspiegeling van de tijdgeest. Oude binnensteden hebben vaak mooie karakteristieke namen die wat vertellen over de historische situatie. De afgelopen eeuw zijn er veel wijken gebouwd met straatnamen die heel 'veilig' genoemd zijn naar bomen, schilders en componisten. En de laatste jaren zie je ineens vinexwijken met heel veel creatieve straatnamen, vaak zonder achtervoegsel. Woon je ineens in de Pimpelpaars op nummer 12.

Al jaren - en misschien zelfs wel decennia - hoor je met enige regelmaat dat er veel te weinig vrouwen in topfuncties werken. Meer vrouwen in de directie van multinationals, meer vrouwelijke ministers, weg met het glazen plafond! De politieke partij Groen! in het Vlaamse Hamme voegt daar nu een mooie nieuwe stap aan toe: de partij wil dat de gemeente voortaan meer straten naar vrouwen vernoemt.

"Zowel de CD&V- als de Open VLD-vrouwen hebben voor de verkiezingen benadrukt dat ze meer vrouwelijke straatnamen willen in Hamme. Het is jammer dat ze daar nu niet aan gedacht hebben. Ik heb niets tegen de suggesties die door de cultuurraad zijn voorgelegd. Ze zijn zelfs heel origineel. Zo verwijzen de benamingen Djippenassen en Klurre naar aardgeesten en Bliekstraat naar een vissoort. Als vrouwen echter moeten wachten om een straatnaam te krijgen tot wanneer alle aardgeesten en vissen de revue gepasseerd zijn, zal een vrouwelijke straatnaam nog lang uitblijven", aldus Hilde Van Cauteren (Groen!).

En nu? Nu moeten ze in Hamme op zoek naar geschikte vrouwennamen om in de toekomst straten naar te kunnen noemen. En dus komt er een openbaar onderzoek, gevolgd door een definitief advies van de cultuurraad en de uiteindelijke beslissing van de gemeenteraad.

Bron: Groen! pleit voor vrouwelijke straatnamen

Monopoly in Doetinchem?

2008-07-21T13:31:00.005+02:00

Het lijkt me wel leuk als er ergens in Nederland een keer een 'Monopoly-wijk' komt, met alle straten uit het spel. En dan niet alleen straten met namen zoals Dorpstraat, Velperplein, Neude, A-kerkhof, Lange Poten, Coolsingel en de Kalverstraat, maar ook een elektriciteitsbedrijf, een gevangenis (waar je ook 'slechts op bezoek' kunt gaan) en minimaal één treinstation. Je kunt er vanzelfsprekend vrij parkeren. Een beetje een vreemde wijk misschien, maar wel gezellig.

Vorige week las ik in de Gelderlander het bericht dat Doetinchem zijn eigen Kalverstraat krijgt. Even was ik blij verrast... had Doetinchem het aangedurfd om een Monopoly-wijk te beginnen? Nee hoor. "De naam wordt gegeven aan een van de twee straten die ontstaan in de wijk die op de plaats komt van het veemarktterein. De andere straat krijgt de naam Markthalstraat, genoemd naar de Houtkamphal die vorige maand is afgebroken." Toch jammer.

Zouden ze in de Kalverstraat in Doetinchem nu meteen een hotel gaan bouwen, of eerst een paar huizen? Of mogen pas gaan bouwen als ze ook het Leidseplein hebben?

Tja, wat is nieuw?

2008-07-13T14:23:00.010+02:00

Bij het bedenken van nieuwe straatnamen, is het goed om te beseffen dat de namen soms letterlijk voor de eeuwigheid worden toegekend. Neem nou bijvoorbeeld de naam Nieuwstraat. Deze naam is zeer populair en komt op vele plaatsen voor. Delft, Weesp, Kerkrade, Nijmegen, Leiden, Rotterdam, Apeldoorn, Sint-Michielsgestel, Den Haag, Maastricht... ze hebben allemaal een Nieuwstraat, net als ruim 200 andere steden en dorpen in Nederland. De Nieuwstraat in Brussel is de duurste straat in het Belgische Monopolyspel.

Het leuke is dat de meeste Nieuwstraten helemaal niet zo nieuw zijn als de naam doet vermoeden. Je kunt ze vaak juist vinden in het historische centrum van de stad. De Nieuwstraat in Brussel is aangelegd in 1617; de volledige naam van de straat was eerst Nieuwe-Onze-Lieve-Vrouwstraat (er was al een Onze-Lieve-Vrouwstraat in Brussel), maar dat werd afgekort tot Nieuwstraat. De Nieuwstraat in Rotterdam werd al in 1586 aangelegd; deze 'nyewestraet bij 't marktveld' werd al snel Nieuwstraat genoemd. De Nieuwstraat in Delft heette in 1461 nog Nyeustraet. Die in Den Haag bestond al in 1457. De Nieuwstraat in Nijmegen werd al in 1410 genoemd, al was het toen nog de 'Nijstrate'. De Nieuwstraat in Leiden lijkt nog ouder te zijn.

Amsterdam heeft zelfs een Oude Nieuwstraat en een Nieuwe Nieuwstraat. Een deel van de bebouwing van de Nieuwe Nieuwstraat stamt uit de zeventiende eeuw. Dat is inderdaad relatief nieuw...

Wie houdt een oogje in het zeil in de Oog in het Zeilstraat?

2008-07-01T18:30:00.005+02:00

Onlangs kwam ik in Den Haag langs de Oog in het Zeilstraat. Als ik zo'n straatnaam op een bordje zie, slaat mijn fantasie meteen op hol. Zou deze straat in de spreekwoorden- en gezegdenbuurt liggen? Welke andere straten liggen hier nog meer in de buurt? De Wind in de Zeilenstraat? De Spijkers op laag Waterstraat? De Kat op het Spekstraat? Of de Kat uit de Boomstraat?

Reden genoeg voor wat onderzoek.

De Haagse straatnamendatabase biedt hulp. De realiteit is helaas - zoals wel vaker - wat minder creatief, maar niet minder interessant. De straten in deze buurt hebben allemaal namen die hun oorsprong vinden in de zeventiende eeuw. Het zijn vooral verwijzingen naar bekende bewoners of panden uit die tijd. Zo is de Katerstraat (waarschijnlijk) genoemd naar Cornelis Hendricxs. Cater (overleden in 1634) die verschillende huizen had in dit deel van de stad. De Herderstraat is genoemd naar de herberg 'De Getrouwe Harder' die al begin 17e eeuw wordt vermeld (en de Herderinnestraat naar een huis met de naam 'De Getrouwe Harderinne'). De Boekhorststraat is genoemd naar Amelis van den Bouckhorst de oude (overleden in 1603), de eigenaar van de landerijen waarop deze straat is aangelegd. En de Oog in het Zeilstraat? De naam wordt vanaf 1650 aangetroffen en is een verwijzing naar een huis dat in een kohier uit 1654 is aangeduid met de naam "Het Oogh in 't Zeil".

(Behalve de Oog in het Zeilstraat is er in het Scheveningse deel van Den Haag trouwens ook nog een gewone Zeilstraat. Dat moet haast wel af en toe fout gaan bij de bezorging van de post. Om het nog verwarrender te maken, kwam na een herindeling de Zeilstraat in Leidschendam ook nog in Den Haag te liggen. Die is inmiddels hernoemd in Waterskistraat.)

[Foto: Today is a good day]

Pimpampetten: een straatnaam met een... V!

2008-06-20T22:34:00.005+02:00

Bijna altijd wordt voor de naamgeving van straten in één wijk gebruik gemaakt van een thema. De belangrijkste reden daarvoor is dat je op die manier niet iedere straat hoeft te kennen om te weten in welke wijk die ligt. Als je de Kastanjestraat niet kent, kun je toch wel raden dat die in de bomenbuurt zal liggen. En de Prinses Julianakade zal wel in de buurt liggen bij de andere straatnamen die naar leden van de koninklijke familie zijn genoemd. Soms gaat men daar nog een stapje verder in: de wijk krijgt een hoofdthema, en de buurten binnen de wijk ieder een bijpassend subthema. Zo kan er in de vogelwijk een buurt met watervogels en een buurt met weidevogels zijn.

In Tilburg heeft men wat leuks bedacht. Voor de straten van de nieuwe Vinexlocatie Reeshof heeft men gekozen voor straatnamen die verwijzen naar Nederlandse plaatsen met minder dan 20.000 inwoners. Maar dat is nog niet alles. Daarbinnen heeft men namelijk gekozen voor buurten waarvan de plaatsnamen - en dus ook de straatnamen - allemaal met dezelfde letter beginnen. Zo kruist de Vierhoutenstraat achtereenvolgens de Veenendaalstraat, de Vordenstraat, de Voorschotenstraat, de Varsseveldstraat, de Varikstraat en de Valkenswaardstraat. De Sneekstraat ligt niet ver van de Sappemeersingel, de Schagenstraat en de Sassenheimstraat. De Ridderkerksingel ligt natuurlijk in de buurt van de Renesselaan, de Ruurlostraat en de Reuverlaan. En zo zijn er buurten met allemaal verschillende letters. Ach, u begrijpt het wel.

De vraag is natuurlijk hoe ver je dat kunt doortrekken. Op een gegeven moment wordt het volgens mij ook weer verwarrend. Maar leuk is het wel.

Bekijk het zelf op Google Maps.

Wát voor vlinder?

2008-06-07T00:12:00.002+02:00

De straatnaamgeving van nieuwsbouwwijken begint met het bedenken van een nieuw thema. Maar hoe ruim of hoe nauw kies je zo'n thema? Of anders gezegd: hoe moeilijk wil je het jezelf maken? Als je het thema 'vlinders' nog net wat ruim gekozen vindt, kun je bijvoorbeeld voor 'inheemse vlinders' gaan. Nog minder ruim: 'inheemse vlinders die voorkomen op de plek waar gebouwd gaat worden'. En als je het thema te krap kiest, kun je altijd nog zelf wat vlinders bedenken die eigenlijk helemaal niet bestaan! Het lijkt erop dat ze dat in Apeldoorn hebben gedaan, zo blijkt uit onderstaande column die onlangs in De Stentor verscheen.

Dat is ook wat. Ben je net een paar maanden een straatnaam, word je al weer ingetrokken. Het overkwam de Azuurvlinder, een straat in Zuidbroek, de wijk in aanbouw. Lopend vanaf de Citroenvlinder in noordelijke richting tot het Oranjetipje. Vroeger heette deze straat Zuidbroeksweg. Tot Zuidbroek kwam en het de Vlinderbuurt is geworden.

In de Vlinderbuurt zijn de straatnamen vernoemd naar vlinders. De Citroenvlinder en het Oranjetipje mogen van onze straatnamencommissie gewoon blijven. De Azuurvlinder moet verdwijnen. De weg wordt omgedoopt tot Kleine Vos. Nu is Kleine Vos vast een prettige straat om in te wonen. Maar het is wel heel zuur voor de Azuurvlinder.

De straatnamencommissie nam deze beslissing natuurlijk niet voor niets. Het blijkt namelijk dat de Azuurvlinder geen inheemse vlinder is. Verder is ontdekt dat de Azuurvlinder niet in de buurt van Zuidbroek voorkomt. In tegenstelling tot de Kleine Vos. Die vliegt wel in Zuidbroek en kan zijn eigen straat aan gaan doen. Het kan zijn dat mijn kortstondige onderzoek in deze kwestie niet diepgravend genoeg is geweest. Maar ik krijg sterk de indruk dat de Azuurvlinder niet alleen geen inheemse vlinder is. Volgens mij is er helemaal geen vlinder met deze naam. Je hebt natuurlijk de Azuurwaterjuffer, maar van een Azuurvlinder heeft het hele internet nog nooit gehoord.

Nu maar hopen dat de Kleine Vos niet hetzelfde lot is beschoren en snel als straatnaam verdwijnt. Mijn onderzoek wijst namelijk uit dat de Kleine Vos haar eitjes legt op brandnetels. En juist de brandnetels zullen in een nieuwbouwwijk als Zuidbroek geen lang leven zijn beschoren.

Bron: De Stentor (column: straatwijs) Foto: jrdam

Een straat voor Ien Dales

2008-06-03T22:06:00.005+02:00

Ien Dales was van 1987 tot 1989 burgemeester van Nijmegen. Ze vertrok in 1989 naar Den Haag om minister van Binnenlandse Zaken te worden. Ien Dales overleed in januari 1994.

Nijmegenaar Rob Essers opperde in 1995 voor de eerste keer het idee om in Nijmegen een straat naar Ien Dales te noemen. En hij gooide niet zo maar een balletje op, maar hij had ook al meteen een concrete straat op het oog. Er waren allerhande redenen waarom de Oude Mollenhutsweg bij uitstek geschikt was om hernoemd te worden naar Ien Daleslaan.

De Nijmeegse straatnamencommissie was niet direct enthousiast over het plan en ook een aantal bewoners van de Oude Mollenhutseweg stribbelden tegen. Er volgde een uitgebreide correspondentie per post, fax e-mail en stukken in de krant. In december 2001 besloot de gemeenteraad om de Oude Mollenhutsweg met ingang van 1 januari 2003 de naam Burgemeester Daleslaan te geven.

Rob Essers verzamelde de complete correspondentie op zijn website en geeft daarmee een mooi inkijkje in de langlopende procedure:
http://www.gaypnt.demon.nl/pink/dales.html

En uiteindelijk geldt natuurlijk dat de aanhouder wint.

Fraai maar saai: onvrede over straatnamen

2008-05-29T11:48:00.005+02:00

Op welk adres woon je liever: Klaproos 24 of Morenenrand 24? Fluitenkruid 31 of Saaliën 31? De burgers van Steenwijk hebben daar zo hun ideeën over.

Formeel moet de Raad van State nog beslissen of en hoe woonwijk De Schans in Steenwijk gebouwd mag worden, maar de straatnamen zijn inmiddels al vergeven. Namen die als een tang op een varken slaan, vinden leden van de Historische Vereniging en burgers in de stad. Neem nu 'Fluitenkruid' en 'Klaproos'. Fraaie veldbloemen, maar ze zeggen niets over de historische grond ten zuiden van Steenwijk, waarop zo'n 500 woningen zouden moeten verrijzen.

Meer betekenisvol zijn namen die verwijzen naar de roemruchte ontstaansgeschiedenis van de Steenwijker Kamp. De Historische Vereniging zag dan ook liever passender straatnamen zoals 'Spaanse Schans', 'Morenenrand', 'Mauritskamp' of 'Saaliën'. Vooral deze naam geniet grote voorkeur onder de lokale historici, omdat hij verwijst naar de derde IJstijd die de welving van de Kamp mede veroorzaakt heeft.

De Partij van de Arbeid stelde de kwestie aan de orde in de raadsvergadering. Ook de fractie is niet gelukkig met de huidige keuze voor nieuwe straatnamen en vraagt van het college heroverweging. Wethouder André van de Nadort liet zich inhoudelijk over de namenkwestie niet uit, maar meldde dat het college binnenkort overleg voert met de Straatnamencommissie in Steenwijkerland. Dit heikele punt komt dan ook aan de orde.

Bron: de Stentor. Foto: Costi

Gloeilampstraat 1 in Eindhoven

2008-05-22T19:00:00.006+02:00

Altijd een leuk idee om de bewoners van de stad inspraak te geven bij het bedenken van nieuwe straatnamen. Eindhoven schreef onlangs een prijsvraag uit. Onderstaand artikel toont mooi aan op wat voor straatnamen je uitkomt met zo'n 'referendum'.

Meer dan 1000 mensen deden in Eindhoven mee aan een prijsvraag waarbij namen voor de 18 straten op Strijp S ingediend konden worden. In het nieuwe woon/werk/winkel stadsdeel Strijp S komen in totaal 20 straten, maar de Philitelaan en de Torenallee bestaan al.

Tijdens een bijeenkomst in het Klokgebouw werden de namen van de 61 prijswinnaars dinsdag bekendgemaakt. Eerst riep wethouder Mary Fiers de gekozen straatnaam om, dan de naam van de indieners. 'Luistervinkje', riep ze bijvoorbeeld, en dan 'meneer of mevrouw Jansen!'. (Luistervinkje is de bijnaam van een type Philipsradio)

Hilariteit in de zaal toen de winnaar van het bordje 'Beeldbuisstraat' een meneer Kabel bleek te zijn. 'Die man moet daar eigenlijk ook gaan wonen', zei iemand. 'Maar het mooiste Eindhovense adres wordt toch wel Gloeilampstraat 1', zei een collega op de krant later. En nog mooier zou het zijn als ooit op dat adres een Philips-telg zijn huisje koopt.

Bron: Eindhovens Dagblad

New Yorkse straatnaam voor Kurt Vonnegut

2008-05-18T17:32:00.004+02:00

De dood van Kurt Vonnegut blijft in de Verenigde Staten veel herdenkingsgevoelens oproepen. Binnenkort krijgt Kurt Vonnegut (1922-2007) wellicht een eigen straatnaambord op de hoek van het gebouw in Manhattan (New York) waar hij 40 jaar woonde. Deze week stemde de plaatselijke Community Board ermee in om de hoek van East 48th Street en Second Avenue om te dopen tot Kurt Vonnegut Way, bij wijze van hommage aan de Amerikaanse cultschrijver van Slaughterhouse Five en Cat's Cradle. Ook E.B. White - die eveneens in dezelfde straat woonde - bleek in de running voor het bord, maar de bewoners geven toch liever de eer aan Vonnegut. Vonnegut was een welbekende verschijning in de buurt, schrijft The New York Sun. Hij ging vaak wandelen met zijn hond Flour in Dag Hammarskjold Park, vlakbij de Verenigde Naties, waar hij graag de voorbijgangers mocht monsteren.

Een straatnaam veroveren in New York verloopt via omslachtige procedures en het verbaast velen dat het nu zo snel gaat. Kandidaten moeten in de East Side een langdurige bijdrage hebben geleverd tot "de intellectuele vitaliteit" van de buurt of de stad. Zijn echtgenote, de fotografe Jill Krementz, ijvert er nu ook voor dat zijn geliefde bank in het Dag Hammersjkold Park naar hem wordt genoemd. Bij The Paris Review kun je dit uitgebreide interview met Vonnegut uit 1977 lezen.

Bron: De Papieren Man | Foto: Nancy Crampton

Fout wordt vanzelf goed

2008-05-17T13:14:00.003+02:00

Het is lang niet altijd zo dat de straatnaam op het bordje precies de naam is die ooit officieel is vastgesteld. Soms gaan namen een heel eigen leven leiden, en kom je er pas lange tijd later achter dat de correcte schrijfwijze van een straatnaam heel anders is dan je altijd gedacht had. Dat komt vooral voor bij oude straatnamen die in de oude spelling geschreven zijn, of juist niet.

Ik las onderstaand bericht in het AD:

De Herenweg in Rijnsaterwoude bestaat niet, net als de Bateweg in Woubrugge. En de spelling van de Generaal van Merleweg in Bilderdam is fout. Dat blijkt uit een zoektocht in de archieven van de voormalige gemeenten Leimuiden, Rijnsaterwoude en Woubrugge. Drie straatnamen worden al decennialang verkeerd geschreven. Om te voorkomen dat bewoners hun adres moeten wijzigen, heeft het college van Jacobswoude besloten de ‘foute’ straatnamen nu officieel te maken.

Het gaat om de Vrouwgeestweg, de Groenwegh en de Generaal van Merleweg. Volgens de archieven hadden die respectievelijk Vrouwengeestweg, Groenwech en Generaal van Merlenweg moeten heten.

Dat is nog niet alles. Van zeventien andere straatnamen is gebleken dat ze officieel niet bestaan. Met een zogenoemd ‘massabesluit’ worden ze alsnog officieel vastgesteld. Het gaat in Leimuiden om de Meerewijck. In Rijnsaterwoude zijn het de Herenweg, de Leidsevaart, het Molenpad en de Schoolstraat. In Woubrugge: A.de Graaflaan, Bateweg, Kruisweg, Leidse Slootweg, Oudendijkseweg en de Tuindersweg. In Hoogmade: Cornelis Spronghplantsoen, Kerkepad, Parallelweg, Voorofsepolderkade en Hoogmadeseweg.

Bron: AD

Straatnamen: wie verdient ondertiteling?

2008-05-16T14:12:00.003+02:00

In sommige gemeentes krijgen alle straatnamen standaard een verklarend onderschrift. Dan krijg je dus van die bordjes zoals "Surinamestraat - land in Zuid-Amerika" of "Schoolstraat - gebouw waar onderwijs gegeven wordt" (en nooit eens "Schoolstraat - groep vissen"). Andere gemeentes gebruiken standaard geen onderschriften, waardoor menig passant van de Thorn Prikkerstraat zich af zal vragen wie in hemelsnaam Thorn Prikker was. In de gemeente Westland zat men blijkbaar recent ook met dat probleem.

De straatnamencommissie gaat alle straatnamen in de gemeente Westland onder de loep te nemen. Doel is te komen tot een aantal borden met verklarende ondertitels. De commissie, aldus voorzitter Van Ooijen, is begonnen de aanduidingen die geen uitleg behoeven opzij te leggen. Straten die bijvoorbeeld zijn vernoemd naar bloemen (Chrysantenstraat in Naaldwijk), vogels (Karekiet in ’s-Gravenzande) of muziekinstrumenten (Tuba in De Lier) komen niet in aanmerking voor een verklaring. Van Ooijen: „De volgende vraag is:wat doe je dan wel?’’

Een ondertitel voor personen (zoals de Anne Vondelingstraat in Naaldwijk) ligt voor de hand. „Maar de Stationstraat of de Havenstraat, zonder dat er nog een station of haven in de buurt is, vraagt wellicht ook om een toelichting.’’ Datzelfde geldt, denkt Van Ooijen, voor een naam als Kraaijesteijn, een straat in Honselersdijk. „Dat is een kasteel geweest van de Heren van Naaldwijk.’’

Hoeveel Westlandse straatnamen uiteindelijk in aanmerking komen voor een verklarende onderzin, is nu nog volstrekt onduidelijk.

Bron: AD

Straatnaam ‘Tuinpad van mijn vader’ toegekend

2008-05-09T19:05:00.004+02:00

‘Tuinpad van mijn vader’, dat is nou nog eens een mooie naam... voor een tuinpad.

Het bestuur van museum De Wieger heeft de gemeente verzocht om het tuinpad dat ten zuiden naast het museum loopt te voorzien van de straatnaam ‘Het tuinpad van mijn vader’. Het college heeft vorige week overeenkomstig dit verzoek besloten en de voorgestelde straatnaam toegekend aan het pad. Het straatnaambord wordt zondag 11 mei om 15.00 uur onthuld door wethouder Lemlijn.

De Wieger is een voormalige artsen- en kunstenaarswoning aan de Oude Liesselseweg in Deurne en is sinds de jaren zeventig van de twintigste eeuw in gebruik als gemeentemuseum. Het werd in 1922 gebouwd naar een ontwerp van architect Cor Roffelsen in neo-renaissance-stijl. Opdrachtgever was de arts Hendrik Wiegersma, die in 1917 als net afgestudeerd arts in Deurne was komen wonen. Het bos dat Wiegersma eigenhandig rondom de Wieger aanplantte, staat centraal in het lied ‘Het Dorp’ van Wim Sonneveld. De muziek van dat lied is van Jean Ferrats La montagne en de tekst werd geschreven door Friso Wiegersma, vierde zoon van Hendrik Wiegersma. Friso werd in De Wieger geboren. “En langs het tuinpad van mijn vader, zag ik de hoge bomen staan” slaat op de bomen rondom De Wieger. Met dit lied geeft Friso zijn emotie aan bij het weerzien van het, in zijn ogen, door vooruitgang gehavende Deurne.

Bron: gemeente Deurne

Villabewoners vinden ’straat’ te min

2008-05-07T14:16:00.002+02:00

De toekomstige bewoners van villapark Tedingerdael in Nootdorp willen niet in een straat, maar aan een dreef wonen. De ‘kopersvereniging Tedingerdael’ heeft in een brief bezwaar gemaakt tegen de straatnamen die voor hun wijk waren bedacht. De straten krijgen namen van vliegvelden, wat de goedkeuring van de bewoners wegdraagt. Maar zij willen het achtervoegsel ‘straat’ vervangen door ‘dreef’; dus Eeldestraat zou Eeldedreef moeten worden.

„In een villapark horen geen straten, dat klinkt te eenvoudig,’’ vindt voorzitter Kees Jongh van de kopersvereniging die zo’n 45 bewoners vertegenwoordigt. In zijn brief beweert hij zelfs dat ‘menige koper een andere woningkeuze zou hebben gemaakt als hij tijdig kennis had genomen van deze straatnamen’.

Zelf heeft Jongh een huis in de Teugestraat gekocht, waarvan hij hoopt dat dit verandert in de Valkenburgdreef. „Teuge heeft een negatieve klank. In menig dialect betekent het ‘tegen’.’’ Ook voert de toekomstige villabewoner in zijn brief aan dat Teuge een ‘boer Koekoekgevoel’ oproept. Dit oud-Tweede Kamerlid was altijd overal ‘teuge’.

De straatnaamcommissie Nootdorp heeft geen bezwaar tegen de voorgestelde wijzigingen. Zij deelt alleen het bezwaar tegen het gebruik van de vliegveldnaam Teuge niet, maar kan zich er wel in vinden als dit door Valkenburg wordt vervangen. Het college van burgemeester en wethouders heeft de wijzigingen dan ook opgenomen in een nieuw voorstel dat op 20 mei in de raadscommissie Ruimte wordt besproken. Jongh: „De gemeente zegt tevreden inwoners te willen, dus het lijkt mij vanzelfsprekend dat de raad met dit voorstel instemt.’’

Bron: AD

Ambulance te laat door navigatiefout

2008-04-30T19:07:00.002+02:00

Een ambulance van de GGD in het Noord-Brabantse Alphen kwam zeven minuten te laat bij een melding van een hartaanval door het verkeerd intoetsen van de straatnaam op het navigatiesysteem. Dit meldt het Brabants Dagblad. De ambulance moest zijn op de Boshoven in de gemeente Alphen en niet op de Boschhoven in het naburige Baarle-Nassau.
Een andere mogelijkheid is dat de wijziging van de infrastructuur aan de Boshoven (N260) tussen Alphen en Baarle Nassau niet is verwerkt in het navigatiesysteem. Een jaar gelden is de oprit naar de huizen aan de boshoven 6 t/m 10 zo’n 300 meter verschoven.

De weduwe van de man die op dat moment een hartaanval had zegt dat de ambulance twee keer voorbij reed toen haar man nog bij kennis was en dat het drie kwartier duurde voordat de ambulance ter plaatse was. Ook buurtbewoners zijn er niet gerust op dat de ambulancedienst zoveel moeite had om het adres te vinden.

De manager van de ambulancedienst laat weten dat de ambulance binnen 22 minuten ter plaatse was en de bemanning van geen blaam treft, ‘Je kunt niet verwachten dat zij de hele omgeving op hun duimpje kennen’. Een onderzoek zal moeten uitwijzen waar de fout ligt.

Bron: Blik op nieuws

De Harde is niet meer

2008-03-28T23:10:00.001+01:00

De gemeente Nijkerk is flink aan het uitbreiden. Het stadje is een nieuwe wijk aan het bouwen en voor al die nieuwe straten moeten namen worden verzonnen. Maar één straatnaam is al afgeschoten door de toekomstige bewoners, voordat hun huizen überhaupt gebouwd waren.

De straat was De Harde genoemd naar de historische aanduiding voor het gebied. Maar de bewoners hadden een meer seksuele associatie bij die naam. Ze dienden een klacht in bij de gemeente en die is gehonoreerd. "Wij willen de toekomstige bewoners niet in verlegenheid brengen," verklaarde een woordvoerder.

De Harde heet nu de Bijkerkstraat.

Bron: Spits

Straatnamen voor prinsesjes in Horsten

2008-03-11T23:02:00.001+01:00

In opdracht van prins Willem- Alexander en prinses Máxima zijn op het koninklijke landgoed De Horsten in Wassenaar straatnaambordjes geplaatst met de namen van hun drie dochters.

Nabij de Seringenberg staat een officieel ogend blauw bord met de tekst Prinses Amalialaan en daaronder: Prinses der Nederlanden (geboren 7-12-2003). Nabij het prinselijke landhuis Eikenhorst zijn groene bordjes verschenen met de tekst Prinses Alexia Julianapad en Prinses Ariane Wilhelminapad, plus geboortedata.

Het zijn geen officiële straatnamen die zijn gefiatteerd door de Wassenaarse gemeenteraad. De gemeente heeft er geen mening over. „Volgens mij mag iedereen bordjes in zijn tuin plaatsen als hij of zij dat leuk vindt. Het gaat hier immers om privéterrein,’’ aldus een woordvoerder. Volgens de Rijksvoorlichtingsdienst zijn de bordjes geboortegeschenken, die op verzoek van de prins en prinses zijn geplaatst. Waarom het bord van de Prinses Amalialaan blauw is en de andere twee groen, weet de RVD niet.

Begin februari 2004 bedankte het koninklijk paar het Nederlandse volk voor de ruim 300.000 reacties op de geboorte van hun eerste dochter. Op een NOS-filmpje dat toen in en rond villa Eikenhorst werd opgenomen, sprong het op de cadeautafel uitgestalde blauwe straatnaambord van prinses Amalia meteen al in het oog.

Delftse straatnaam voor SS'er

2007-11-21T14:28:00.002+01:00

De Delftse gemeenteraadsleden Meuleman en Van der Werf vinden dat er meer straatnamen genoemd moeten worden naar (oud-)Delftenaren. Zij namen daarvoor een lijst met bekende Delftenaren van Wikipedia en stuurden die ter inspiratie naar de straatnamencommissie.

Veel van de namen bleken niet te voldoen aan de richtlijnen die de straatnamencommissie in Delft hanteert. Zo moet een persoon bijvoorbeeld minimaal tien jaar dood zijn, voordat er een straatnaam naar mag worden vernoemd. Die richtlijn is ooit ingesteld, omdat pas enige tijd na iemands dood de ware proporties van zijn prestaties objectief kunnen worden vastgesteld.

Op de lijst stond ook atleet Tinus Osendarp. Die is in 2002 overleden en dus ook nog geen tien jaar dood. Maar toch is nu al duidelijk dat die zich tijdens zijn leven niet altijd even netjes heeft gedragen.

Het kan helemaal geen kwaad om bij het samenstellen van zo'n lijst eventjes zorgvuldig te werk te gaan.

De oud-SS’er en beruchte nazi-collaborateur Tinus Osendarp (1916-2002), tevens een Olympisch atleet, is een van de oud-Delftenaren, die geëerd moeten worden met een eigen straatnaam. Zijn naam prijkte gisteren althans op een lijst met nog 22 andere personen die de gemeenteraadsleden Bianca van der Werf van Onafhankelijk Delft en Aad Meuleman van Stadsbelangen Delft naar de straatnaamcommissie hadden verstuurd.

De commissie werd in een bijgevoegde brief gevraagd om het overzicht te gebruiken bij het bedenken van de aanduidingen voor de straten en pleinen in de toekomstige nieuwbouwwijken van Delft.

Osendarp dankte zijn nominatie aan het feit dat hij in die stad is geboren én aan zijn sportieve prestaties op onder meer de Olympische Spelen van Berlijn in 1936; daar behaalde hij brons op zowel de 100 als de 200 meter.

Van der Werf en Meuleman bleken geen idee te hebben van de rol die Osendarp speelde in de Tweede Wereldoorlog. „Ik ken hem niet, maar zag ‘atleet’ bij zijn naam staan en dacht: oké!’’ zegt Van der Werf wanneer ze door deze krant met het nazi-verleden wordt geconfronteerd. „Ik wist het niet. Anders had ik ’m er denk ik wel uitgehaald.’’

Meuleman is veel stelliger. ,,We hebben niet van iedereen uitgezocht wie wat heeft gedaan,’’ erkent hij. „Ook mij zei die naam helemaal niets. Maar we vonden de lijst met namen op internet en daar stond ook Osendarp bij.’’

Meuleman noemt het ‘heel slordig’ dat dit kon gebeuren en stuurde eveneens gisteren direct een tweede brief naar de straatnaamcommissie, met hierin het verzoek om Osendarp weer te schrappen. „Dit was absoluut niet de opzet,’’ stelt hij over de uitglijer.

Osendarp ging in de oorlog werken bij de Haagse politie en sloot zich vanaf 1941 aan bij de NSB, de Sicherheitsdienst en de SS. In het najaar van ’44 behoorde hij tot de leden van het gevreesde Commando Leemhuis, dat jacht maakte op verzetsstrijders. Tien van hen hebben het niet overleefd. Het kwam Osendarp na de bevrijding op twaalf jaar gevangenisstraf te staan.

Tot de andere personen die door Van der Werf en Meuleman zijn opgevoerd behoren Peter Tetteroo (zanger van de TeeSet), Nico Haak en Jules de Corte. Die laatste ging pas op ongeveer 20-jarige leeftijd in Delft wonen.

Ook nog levende BN’ers als Jody Bernal, Polle Eduard en Gregor Bak worden voorgedragen. „Het lijkt ons leuk om een wijkje met uitsluitend Delftse namen te krijgen,’’ aldus Meuleman.

Overigens zijn er in Delft al buurten met bijvoorbeeld namen van Delftse burgemeesters, Delftse schilders, Delftse hoogleraren en Delftse verzetstrijders. Dus die typisch Delftse straatnamen zijn er heus al wel.

Bron: AD

Breda wijzigt straatnaam 'Viagrahof'

2007-10-24T22:25:00.003+02:00

Breda wijzigt de straatnaam van het St. Fiacriushof omdat die in de volksmond mogelijk verbastert tot Viagrahof. De gemeente komt hiermee tegemoet aan de wensen van de toekomstige bewoners van het nieuwbouwplan die hun zorgen hadden geuit over de oorspronkelijke naam. De gemeente noemt het in het algemeen onwenselijk dat een straatnaam negatieve associaties oproept. Het St. Fiacriushof heet voortaan Hofhage.

Bron: Nu.nl

Fanclub wil Harry Potterstraat

2007-10-18T22:59:00.004+02:00

Het komt regelmatig voor dat mensen een officieel verzoek indienen om een bestanden straatnaam te wijzigen. Soms gebeurt dat na een gedegen voorbereiding, maar vaak ook in een opwelling. Het verzoek uit onderstaand nieuwsbericht lijkt een voorbeeld van het laatste.

De Harry Potter Fanclub wil dat de bestaande Potterstraat in Utrecht officieel wordt omgedoopt tot Harry Potterstraat. Het zou de eerste ter wereld Harry Potterstraat ter wereld worden. Alle fans wordt gevraagd om de Potterpetitie te ondertekenen via www.kinderboekwinkel.net . De Harry Potterfanclub heeft onderzoek gedaan naar de naam van de Utrechtse Potterstraat. De herkomst is onduidelijk: de naam zou kunnen komen van een middeleeuwse familie De Potter, een potten-en pannenmarkt of een lang geleden afgebroken huis, dat De Pot zou hebben geheten.

Bron: AD

Beatrixlaan verdwijnt uit Pretoria

2007-09-30T22:41:00.002+02:00

De Koningin Wilhelminalaan en de Beatrixlaan in Zuid-Afrika's hoofdstad Pretoria staan op de lijst om geschrapt te worden. Ze prijken op een lijst van zevenentwintig straatnamen die naar het oordeel van de gemeenteraad verwijzen naar Zuid-Afrika's geschiedenis van onderdrukking

De straten zullen worden hernoemd naar onder andere verzetshelden uit de strijd tegen de apartheid. De naamsveranderingen worden door de ANC-meerderheid in de gemeenteraad noodzakelijk geacht om de erfenis van de stad te 'herbouwen'. Koningin Wilhelmina en Beatrix lijken daarmee samen met Afrikaner houwdegens als Hendrik Verwoerd, Hans Strijdom en Paul Kruger op de mestvaalt van de geschiedenis terecht te komen.

Dat is niet zo goed nieuws voor de medewerkers van de Nederlandse Ambassade die enkele jaren geleden nogal in hun nopjes waren met het toen in gebruik genomen nieuwe ambassadegebouw dat grenst aan de Koningin Wilhelminalaan.

De Afrikaner oppositiepartij, het Vrijheidsfront (VF+) heeft ontzet gereageerd op de voorgenomen straatnaamwijzigingen. Die ziet het als de gedurige begeerte van het ANC om de Afrikaner-erfenis te vernietigen en spreekt van cultureel terrorisme. In de gemeenteraadsvergadering van afgelopen donderdag werd dan ook verhit gedebatteerd over de gevoelige kwestie.

Toevallig vond die raadsvergadering plaats tijdens het bezoek aan Nederland van de Zuid-Afrikaanse minister voor Cultuur, Wetenschap en Technologie, Pallo Jordan. De bewindsman praat in Nederland over het Nederlands/Zuid-Afrikaanse project rondom gemeenschappelijk cultureel erfgoed.

Bron: de Telegraaf

Wonen aan de Middenstip in Groningen

2007-09-25T22:27:00.002+02:00

Voetbalfans die op zoek zijn naar een nieuw huis kunnen binnenkort hun hart ophalen in Groningen. Daar wordt het namelijk mogelijk te wonen aan de Middenstip, de Langezijde of aan de Omhaal. Het zijn de straatnamen die het college van B&W van Groningen heeft voorgesteld voor de nieuwbouw op het terrein van het voormalige Oosterparkstadion. Dit zei een woordvoerder van de gemeente Groningen maandag.

In het voorjaar vroeg de gemeente via een advertentie aan de inwoners van de stad mee te denken over passende namen voor de nieuwe buurt. Uit het grote aantal suggesties koos het college onder meer voor het Stadionplantsoen, Parkzijde, Voorzet en Hoekvlag. De gemeente besloot de zeven straten niet naar mensen te vernoemen. "Dat levert nu eenmaal vaak onenigheid op", zei de woordvoerder. De gemeenteraad beslist binnen twee weken of ze akkoord gaan met de straatnamen.